DANH SÁCH TÁC GIẢ
KHÁCH THĂM VIẾNG
1,848,009

Tình yêu và nhu cầu giải tỏa trong tiểu thuyết Mạc Ngôn

31 Tháng Mười Hai 201012:00 SA(Xem: 22992)
Tình yêu và nhu cầu giải tỏa trong tiểu thuyết Mạc Ngôn

Tình yêu và nhu cầu giải tỏa trong tiểu thuyết Mạc Ngôn

Nguyễn Thị Vũ Hoài

Những điều tốt đẹp nhất trên đời này không thể nhìn thấy được, cũng không thể sờ nắn được… mà chỉ có thể cảm nhận được bằng trái tim - Helen Keller.

Mỗi chúng ta có một cách nghĩ khác nhau về tình yêu nhưng không ai có thể phủ nhận rằng tình yêu chứa đựng sức mạnh quyền uy đặc biệt. Nó là sự hòa hợp, cộng hưởng giữa hai tâm hồn. Cũng không ai phủ nhận mối quan hệ giữa tình yêu và tình dục. Tình dục chân chính không đơn thuần là ham muốn thể xác mà vẫn ẩn chứa tình cảm bên trong, ẩn chứa khao khát được hòa hợp tuyệt đối. Ở mỗi vùng miền, mỗi dân tộc, mỗi con người đều có những quan niệm riêng về đời sống tình yêu, tình dục. Người phương Tây coi trọng bình đẳng, tự do cá nhân. Người phương Đông phần lớn coi trọng tiết hạnh của phụ nữ. Vì thế, những tác phẩm mang tính chất “phá rào” ở phương Đông luôn gây được sự chú ý, xôn xao trong dư luận. Nhìn nhận một cách khách quan để thấy rằng, tình dục không chỉ là một đề tài được phản ánh trong tác phẩm mà còn là một “hệ quy chiếu” để giải mã, tạo nghĩa cho tác phẩm văn học. Trong tiểu thuyết Mạc Ngôn, tình dục được nói đến nhiều và chằng chịt những mối quan hệ. Tình dục là nơi quyện hòa, giao thoa giữa “cái sinh vật” và “cái xã hội” với những tương tác phức tạp. Bởi vậy, nó là điểm nhìn gợi dẫn những suy tư về tồn tại người trong những chiều kích không dễ nắm bắt của nó.



Tình dục – sự khởi nguồn cho tình yêu và những xúc cảm nhân tính

Tôi thà được một lần cảm nhận mùi thơm từ mái tóc em, một lần được hôn đôi môi em, một lần được nắm tay em còn hơn là sống bất tử mà không bao giờ có điều đó. Chỉ một lần thôi” - Lời trong phim Thành phố của những thiên thần (City of Angels).

Nhà văn đưa chúng ta đến với tình yêu muôn thuở, với những đam mê cháy bỏng, những day dứt băn khoăn, những giọt nước mắt hạnh phúc lẫn khổ đau… Tình yêu có những điều diệu kỳ. Và khi con người chú ý đến tính kết hợp giữa tâm hồn và thể xác thì sẽ có cái nhìn nhân bản hơn về cuộc sống. Trong tiểu thuyết Mạc Ngôn, hiếm có tình yêu thuần nhất, đơn độc chỉ là nó, là tâm hồn và tình cảm. Tình yêu luôn đi kèm với những ham muốn được gặp gỡ, gần gũi đối tượng. Có khi, tình dục là điểm khởi đầu cho tình yêu.

Thật khó tìm ra những thoáng e lệ, thẹn thùng của các nhân vật đang yêu ở tiểu thuyết Mạc Ngôn. Họ yêu và họ hành động một cách mạnh mẽ để bộc lộ tình cảm của mình. Trong “Sống đọa thác đày”, mặc dù cả hai chị em Hỗ Trợ và Hợp Tác đều dành tình cảm cho Kim Long nhưng Kim Long chỉ đáp lại một người, đó là Hỗ Trợ. Cô duyên dáng, cô biết cách quan tâm anh chàng bằng việc may lại chiếc áo cho anh, ban một ánh nhìn tình tứ… Nhưng đó là những cử chỉ hiếm gặp trong tác phẩm Mạc Ngôn. Về sau, mối tình Hỗ Trợ - Kim Long lại đi vào vòng quay quen thuộc như nhiều nhân vật khác của nhà văn họ Quản. Họ đưa nhau lên ngọn cây hạnh tình tứ - để che mắt mọi người và cũng để cho trang viết của Mạc Ngôn trở nên độc đáo. Giữa không gian lãng mạn (“gió nhẹ thổi qua, cành hạnh rì rào, hoa hạnh rơi lả tả trắng lóa cả mặt đất” [3, tr. 419]) là niềm vui giấu tên của hai người yêu nhau được thỏa mãn và nỗi đau nghẹn ngào của một Giải Phóng thất tình. Giải Phóng cũng yêu Hỗ Trợ, nhưng tình yêu thực sự của anh là Xuân Miêu - cô gái xuất hiện muộn màng nhưng làm khuynh đảo cả cuộc đời anh chàng Mặt Xanh. Anh chàng đơn độc trong hộ làm ăn cá thể ấy giờ đã có tình yêu lấp đầy mặc cảm. Lần thứ bảy, khi Xuân Miêu tìm gặp Giải Phóng, được gần gũi thể xác, tình yêu của họ mới chính thức bắt đầu. Sáu lần gặp trước, họ bị ngăn cách bởi người thứ ba hiện diện trong một không gian, họ không hiểu lòng nhau nên còn e dè. Lần thứ bảy ấy có thể được xem như lần gặp định mệnh. Giây phút đầu tiên họ được ôm hôn nhau. Xuân Miêu “nước mắt lã chã" trong phòng làm việc của Giải Phóng. Anh đã “ghì lấy đôi vai nhỏ, dùng đôi môi của tôi bịt kín chiếc mồm xinh đẹp ấy […] Xuân Miêu ngưng khóc nhưng tôi lại bị tràn ngập một cảm giác mà suốt bốn mươi năm tôi chưa hề trải qua” [3, tr. 621- 622]. Từ giây phút đó, họ mới nói lên những lời yêu thương dành cho nhau. Có thể nói, trong tất cả các cuộc tình mà tác giả xây dựng nên, chỉ có cuộc tình giữa Xuân Miêu và Giải Phóng là không vì mục đích gì khác ngoài tình yêu. “Tình yêu duy nhất xứng đáng với tên gọi của nó là tình yêu vô điều kiện” (John Powell). Xuân Miêu không muốn vì mình mà Giải Phóng phải từ bỏ bất cứ điều gì. Nói như E.Fromm: “Tình yêu tự ban sơ là cho chứ không phải là nhận… Nó không cho để mà nhận, sự cho tự nó là một niềm vui kịch liệt… Tình yêu là một quyền năng tạo ra tình yêu”. Hiếm thấy cuộc tình sét đánh nào hi sinh nhiều, cho đi nhiều, say mê nhiều, đau khổ nhiều như cuộc tình trên. Ở “Báu vật của đời” Kim Đồng cũng gặp Uông Ngân Chi trong trường hợp tương tự, Ngân Chi khóc lóc, Kim Đồng tìm mọi cách dỗ dành, thương cảm cho cô gái tội nghiệp. Rồi hai người cũng gần gũi nhau, Ngân Chi cũng tỏ tình với Kim Đồng… Nhưng đó chỉ là cái bẫy Ngân Chi giăng mắc. Kim Đồng rơi vào khốn khổ. Đám cưới không tình yêu ảm đạm diễn ra. Mọi chuyện kết thúc như chưa hề có bắt đầu.

Những mối quan hệ nam nữ trong tiểu thuyết Mạc Ngôn còn gắn với tình nghĩa. Đây là nét dễ thấy trong văn hóa, văn học phương Đông. Lãnh Đệ vì tình nghĩa mà tình nguyện muốn lấy Hàn Chim. Lai Đệ vì tình nghĩa mà chấp nhận Tôn Câm (“Báu vật của đời”). Hợp Tác và Kim Long vì nghĩa vợ chồng mà bỏ qua mọi oán ghét, Tây Môn Náo qua bao kiếp đầu thai vẫn không quên nghĩa cũ tình xưa (“Sống đọa thác đày")...

Thần thoại kể rằng, khởi thủy đàn ông và đàn bà nhập làm một sinh thể có bốn tay, bốn chân. Thế rồi, họ bị cắt đứt thành hai. Từ đó, mỗi bên thực hiện cuộc hành trình đi tìm một nửa. Trong cuộc hành trình ấy, một số ít tìm thấy “đối cực còn lại” và cũng không ít kẻ nhầm tưởng rằng đã tìm thấy nửa kia, họ vội vàng hợp nhất. Nhưng khi đã không ăn khớp với nhau thì sinh thể đó chẳng khác nào quái vật thiếu linh hồn. Đó chỉ là thần thoại trong dân gian nhưng lại nói đúng bản chất của tình yêu đích thực. Nếu không tìm thấy bến bờ, con người sẽ rơi vào bể cô đơn. Trong tiểu thuyết Mạc Ngôn, tình dục (không phải tình yêu) có khi được xem như “cứu cánh” của cái tôi cô đơn. Đến với “Tửu quốc”, người chồng Khoan Kim Cương bắt vợ mình năm lần sinh non để lấy thai nhi. Đau khổ, cô độc. Cô tài xế ấy mở miệng là nói những lời tục tĩu. Cô muốn được cảm thông, được chia sẻ. Nhưng con đường mà cô thể hiện điều đó có cả tình dục – với Đinh Câu và với Dư Một Thước. Còn Mi Nương trong “Đàn hương hình” lại không chịu nổi ông chồng khờ, đi ân ái với quan tri huyện. Trong “Báu vật của đời”, các mối quan hệ nam nữ lại cực kỳ phức tạp. Kim Đồng lúc nhỏ bám lấy bầu sữa mẹ, lớn lên bị cô lập giữa mọi người, thất bại trong tình đầu với Natasa, sau mười lăm năm tù khổ sai vì tội danh tình nghi giết người và hãm hiếp xác chết, anh ta trở về trong đau đớn, cô đơn, thất vọng. Anh ta tìm đến với Kim Một Vú để tìm lại bầu sữa ấm ngày xưa, xoa dịu nỗi đau tinh thần. Suy cho cùng, trong hoàn cảnh loạn lạc, chiến tranh, có những con người tìm đến nhau để nương náu, để giải tỏa ức chế, ham muốn của mình. Tây Môn Náo trong “Sống đọa thác đày” cũng thế, anh ta dù có đầu thai làm kiếp khác cũng đi tìm bạn đời, cũng không thoát khỏi tình dục. Họ muốn nương nhờ tình dục để chạy trốn khỏi cảm thức cô đơn nhưng họ mãi mãi bị vây bủa bởi cô đơn.

Bên cạnh đó, tình dục trong nhiều trang tiểu thuyết Mạc Ngôn không còn chứa đựng tình yêu, thật ít tiếng nói của xúc cảm nhân tính mà tình dục có những ung nhọt trong biểu hiện và nỗi đau nhìn thẳng vào hiện thực xã hội.

Trong cuộc sống, không thiếu những con người đầy đam mê dục vọng, khao khát thỏa mãn thân xác. Chông chênh giữa thánh thiện và tội lỗi, giữa khát khao hòa hợp và sự chiếm hữu, chiếm đoạt, giữa thú tính và nhân tính… biết bao người đi con đường lệch lạc. Mạc Ngôn cũng đã hướng đến một vấn đề nhức nhối của xã hội, nhiều cá nhân xem tình dục như trò chơi để thỏa mãn ham muốn để rồi gây ra hậu quả khôn lường. Trong tiểu thuyết Mạc Ngôn, biết bao lần con người đến với con người bằng thân xác mà không hề có hương vị của tình yêu. Trái tim họ nhường chỗ cho những dục vọng hèn kém, sa đọa. Không thể phủ nhận rằng, đã là con người thì luôn khao khát được yêu thương, chia sẻ. Nhưng khi là con người của dục vọng thì ai cũng chống chếnh giữa tốt và xấu, giữa việc làm chủ được mình và tha hóa biến chất. Mạc Ngôn đã mạnh dạn đề cập đến những khát khao thầm kín của con người, góp một tiếng nói nhân sinh. Những ước vọng cao đẹp sẽ giúp con người thăng hoa cảm xúc, những dục vọng thấp hèn sẽ bóp nát tương lai, khiến con người càng ngày càng trở nên mụ mị. Viết ra những điều đó là Mạc Ngôn đang đánh thẳng vào bản năng gốc của con người, lên tiếng phê phán những ung nhọt trong đời sống tình yêu – tình dục của một bộ phận người trong xã hội, để từ đó vực dậy những tâm hồn đang sa đoạ và vực dậy một cộng đồng người đã và đang mệt mỏi.

Từ xưa, người Trung Quốc xem việc trao đổi âm dương có một ý nghĩa cơ bản vì nó đem lại sự hài hòa. Các khí lực này cũng tác động trong thế giới dẫn đến một kết quả gọi là Đạo.

Tình dục và mối quan hệ với giới nữ

Thuật ngữ này ám chỉ các sự kiện diễn ra trong vũ trụ một cách tự nhiên, không thể ngăn chặn. Hoạt động tình dục của con người cũng như vậy, tuân theo lẽ tự nhiên. Thuở ban sơ, người Trung Quốc đề cao phụ nữ, kể cả trong hoạt động tính giao. Theo nhà nhân chủng học Xô Viết L.Vasiliev, ở Trung Quốc, ngay đầu thời Hạ Vũ người ta đã thờ linga [1]. Màu sắc luyến ái cũng đã được bộc lộ qua những lễ hội xuân. Đây cũng là nét đặc trưng của nhiều nền văn hóa nông nghiệp cổ trên thế giới. Trong giai đoạn đầu của lịch sử Trung Quốc, người phụ nữ chiếm một vị trí rất đặc biệt. Họ có quyền tự do định đoạt số phận của mình. Một số phụ nữ còn được đứng vào vị trí như các thầy pháp để chuyên việc thờ cúng, cầu mùa. Nhưng sau đó, nền văn hóa phụ quyền được xác lập cùng với chế độ đa thê. Đạo Khổng và Phật giáo tràn vào càng làm biến đổi những phong tục về tình dục và giới tính. Họ đề cao nam giới, coi trọng trinh tiết, lòng chung thủy của người phụ nữ. Đạo Khổng rất kỵ những hình thức phô bày tình dục và người phụ nữ phải lệ thuộc vào người đàn ông trên nhiều mặt. Tình cảm bị lý trí lấn át. Đạo Khổng đã tác động mạnh mẽ đến tâm thức của người dân Trung Quốc. Nhưng ở thời hiện đại, khi mà mọi giá trị đã bắt đầu thay đổi, mọi áp chế bị đẩy lùi, người phụ nữ đứng lên giành lại quyền lợi cho mình. Tình dục cũng không còn là vấn đề phải né tránh. Giả Bình Ao, Mạc Ngôn, Vệ Tuệ, Tào Đình, tất cả đều đã nói về mối quan hệ giữa tình dục và giới nữ.


Có thể nói, tiểu thuyết nào của Mạc Ngôn cũng có bước chân xăm xăm của những bóng hồng rẽ lối lần tìm vườn yêu cho riêng mình. Họ chủ động hơn, mạnh mẽ hơn, bạo dạn hơn. Trong “Đàn hương hình”, khi cuộc đọ râu giữa cha đẻ (Tôn Bính) và cha nuôi trên danh nghĩa (Tiền Đinh) diễn ra, Mi Nương là người mạnh dạn bước lên để phân xét ai thắng, ai thua. Mục đích chính của nàng là để tiếp cận quan lớn Tiền Đinh. “Nàng cảm thấy môi nóng ran, sự thèm muốn như con trùng nhỏ, cứ nhè trái tim mà cắn! Nàng muốn cúi xuống hôn khắp người ông…” [1, tr. 199]. Những xúc cảm ấy còn mãnh liệt hơn khi biết tin quan lớn bị ốm nặng. Mi Nương đã liều mình vượt qua bao rào cản để vào phủ gặp Tiền Đinh.

Ta cũng nhìn thấy sự chủ động ấy ở hầu hết các nhân vật nữ trong “Báu vật của đời”. Lỗ Thị chủ động đi tìm những người đàn ông có thể cho cô một đứa con trai. Khi Kim Đồng xấu hổ vì nhận thấy mình là một đứa con lai, Lỗ Thị đã đánh đứa con mà bà rất mực thương yêu này. Bởi trong suy nghĩ của bà, người phụ nữ chủ động tìm kiếm hạnh phúc cho mình không có gì là đáng chê trách, không lý do gì phải xấu hổ. Lai Đệ bất chấp sự ngăn cấm của mẹ để lấy Sa Nguyệt Lượng. Sau này, khi đã là vợ của thằng Câm, cô vẫn đi theo Hàn Chim mà không sợ bất cứ điều gì. Chiêu Đệ tự nguyện lấy Tư Mã Khố mặc dù cũng bị mẹ ngăn cấm…

Ngay trong “Sống đọa thác đày”, tác phẩm thường chú tâm tỏ rõ khí phách nam giới, cũng có những Xuân Miêu chống trả lại mọi sự o ép, nhảy qua cửa sổ tìm người tình, có những Hỗ Trợ, Hợp Tác, những Phượng Hoàng chủ động, mạnh mẽ trong tình yêu.

Như thế, nhiều người phụ nữ trong tiểu thuyết Mạc Ngôn đã tỏ rõ tinh thần độc lập, dứt khoát tự giải thoát khỏi những ràng buộc của chế độ phụ hệ, cả trong động tác làm tình. Cô nữ xế trong “Tửu quốc” thường là người bắt đầu khơi gợi chuyện chăn gối, nhất là với anh chàng trinh sát Đinh Câu. Cô quyết liệt, vồn vã. “Cô lột áo tắm của anh vứt vào một xó, cởi phăng quần xịt, áo lót, ném lên chùm đèn lơ lửng trên trần […] Không đợi anh trinh sát hoàn hồn, nữ xế chồm tới ngồi lên bụng anh, hai tay nắm tai anh” [2, tr. 286-287]. Trong “Báu vật của đời”, độc giả cũng không thể quên cảnh Kim Một Vú “hướng dẫn” một Kim Đồng đã ngoài bốn mươi tuổi làm tình.

Giới nữ trong tiểu thuyết Mạc Ngôn đã gián tiếp lên tiếng chống lại những thân phận tùng thuộc, chờ đợi. Họ vạch mặt những quyền lực đàn áp của định chế chính trị, của xã hội, của đồng lõa phái nam. Bà Lã - bà nội của những đứa trẻ nhà Thượng Quan, Lỗ Thị và các cô con gái, Kỷ Quỳnh Chi (“Báu vật của đời”), Lâm Lam (“Rừng xanh lá đỏ”), nữ xế (“Tửu quốc”), Mi Nương (“Đàn hương hình”)… là những hiện thân tiêu biểu cho điều này. Họ không chỉ đòi bình quyền mà còn tự chứng minh, tự xác tín cái cá biệt “nữ”, khác biệt về tình dục, về kinh nghiệm. Họ cũng biết làm chủ cơ thể, cảm xúc. Jung cho rằng xét từ tố chất tâm lý thì nữ giới thuộc “loại hình tình cảm”. Một số nhà giải phẫu học cũng đã khẳng định nữ giới thường tư duy thiên về phía bán cầu não bên trái, tức là bộ phận nặng về tình cảm, tưởng tượng, hồi tưởng. Nhiều nhà tâm lý học cũng cho rằng nữ giới rất nhạy cảm, dễ xúc động. Thần kinh của nữ giới nói chung không ổn định như nam giới, dễ vui buồn nhanh chóng trước những thay đổi, diễn biến dù là nhỏ nhất của sự vật. Tục ngữ có câu: “Mắt con trai, tai con gái” cũng nhằm chỉ rõ đặc điểm của phụ nữ: thính, nhạy, tình cảm và thường nhận định qua con đường âm thanh, phân tích qua trò chuyện, trao đổi, và tình yêu cũng vậy. “Họ rất nhạy cảm với những xúc phạm dù là nhỏ nhặt nhất, ngay đối với sự lạnh nhạt, thiếu tôn trọng không đáng kể, họ cũng cảm thấy tức thì” (Kant). Thậm chí một cô nữ xế có vẻ hơi thô thiển trong “Tửu quốc” cũng nhiều lần cảm thấy bị tổn thương khi Đinh Câu nhìn cô với ánh mắt coi thường. Cô phản kháng lại những cái hôn của anh bằng cách cắn rách lưỡi anh. Khi Đinh Câu kiềm chế thì cô lại cảm thấy tủi thân vì nghĩ mình xấu. Ở Mi Nương cũng nổi bật cái nhìn đầy tính nữ. Từ cách nàng đánh giá Triệu Giáp cho đến việc nàng soi ngắm Tiền Đinh... tất cả đều mang màu sắc cảm tính rõ nét. Nàng nhìn mọi thứ đều đầy màu sắc, mùi vị. Nàng cảm nhận được cả mùi hương tỏa ra từ thân thể Tiền Đinh, mong ước được lưu giữ mùi hương ấy. Trong một thoáng nào đó, sự nhạy cảm và những xúc động rất thật của người phụ nữ đã lấp lánh trên trang viết Mạc Ngôn.

Tuy nhiên, cũng cần nhận thấy rằng, nhiều người phụ nữ trong tiểu thuyết Mạc Ngôn có đời sống tình dục sa đọa. Ý thức của họ bị bản năng lấn át, họ không làm chủ được hành vi của mình. “Báu vật của đời” có mười bốn lần tác giả miêu tả chuyện làm tình. Trong số đó không ít lần nhân vật rơi vào lầm lỡ. Vì chồng bất lực mà Lỗ Thị quan hệ với Vu Bàn Vả, thầy lang, anh chàng chăn vịt, cả hòa thượng và mục sư… Đó là sự buông thả của một người phụ nữ chịu nhiều xiềng xích, kiềm tỏa và uất hận. Nhưng đó cũng là khao khát có được “một người thứ ba (một đứa con trai) còn chưa được cấu sinh”. Những người phụ nữ nhà Thượng Quan đều có lối sống cuồng nhiệt nhưng buông thả, có khi tình dục là một cách để “trả thù’’. Kim Một Vú lại là kẻ “lão luyện" trong chuyện chăn gối. Mặc dù người phụ nữ này luôn chủ động nhưng sự chủ động ấy không xuất phát từ tình cảm chân chính mà chỉ để thỏa mãn ham muốn xác thịt. Phó thị trưởng Lâm Lam trong “Rừng xanh lá đỏ” tuy bề ngoài đường hoàng nhưng cũng không thể kiềm chế được những khoảnh khắc trỗi dậy của bản năng. Đau lòng nhất là quan hệ loạn luân trong “Sống đọa thác đày”. Chính lỗi lầm của những người đi trước đã “đổ lên đầu" tình yêu của thế hệ sau. Tác giả miêu tả những “cuộc tình" như thế chỉ để mỉa mai, phê phán lối sống lệch lạc của những người phụ nữ bị dục vọng bình thường chi phối. Ẩn đằng sau những trang viết đó còn là sự chua xót về những con người tha hóa, làm nô lệ cho dục tính tầm thường.

Mạc Ngôn là nhà văn đứng từ phía nam giới để nhìn nhận đời sống tình yêu – tình dục của một bộ phận nữ giới đương thời ở dân tộc ông. Đó là một thế giới hư cấu của tiểu thuyết nhưng ít ai phủ nhận rằng nó cũng có tính điển hình. Tình yêu ngự trị ở khắp nơi, ở tất cả mọi người. Tiểu thuyết Mạc Ngôn thật hiếm thấy những mối tình hoàn hảo. Tình yêu trong tác phẩm của ông là những mảnh chắp vá hạnh phúc và đau khổ của người này - người kia. David Myers nói rằng “đối với những người đang yêu say đắm, cả thế giới đều như đang mỉm cười”, nhưng nhân vật trong trang viết Mạc Ngôn dù có yêu say đắm thì thế giới cũng thường quay lưng với họ. Đó là hiện thực nghiệt ngã, vùi dập những ước mơ, khao khát mãnh liệt trong tình yêu.

BVN-TH

Gửi ý kiến của bạn
Tắt
Telex
VNI
Tên của bạn
Email của bạn