DANH SÁCH TÁC GIẢ
KHÁCH THĂM VIẾNG
2,494,925

Mặc Lý - Ta Biết Tin Ai Bây Giờ?

Wednesday, January 27, 20216:19 PM(View: 582)
Mặc Lý - Ta Biết Tin Ai Bây Giờ?

                                              Ta Biết Tin Ai Bây Giờ?



President Biden discusses plans for the coal industry


Một người bạn tôi, trong một bàn luận về chính trị nước Mỹ, đã nói đùa: “Ta biết tin ai bây giờ?” (Bài Không Tên Cuối Cùng – Vũ Thành An). Anh nói đùa nhưng tôi nghĩ có nhiều người có câu hỏi tương tự, nghiêm chỉnh hơn là: “Trong thế giới thông tin ngày nay, làm sao đánh giá tin tức đến tay ta là tin thật hay tin giả?”. Trong bài này, tôi hạn chế chỉ nói về tin tức chính trị Mỹ.

Khi có một định kiến và dùng mạng xã hội như Facebook, Twitter…, bấm thích (Like) vài bài mà bạn thấy hợp và không cần bình luận gì cả, thuật toán của mạng xã hội sẽ mang cho bạn toàn những tin từ những nguồn này, và cứ thế mà nhân lên, bạn sẽ ở giữa vòng tin tức mà bạn sẽ vui và nghĩ là thật. Nhưng đó là tìm tin tức cho mình vui và những tin tức đó thường không phải là tin thật. Nhiều người chọn lựa như vậy và lâu ngày, họ nghĩ đó là thế giới thật. Bài viết này không dành cho họ mà chỉ cho những người muốn tìm hiểu và đánh giá tin tức thật hay giả một cách khách quan.

Nếu bạn ở nước ngoài và có trở ngại với tiếng Anh, tôi có thể đề nghị với bạn vài nguồn: RFI tiếng Việt của Pháp, BBC tiếng Việt của Anh, VOA và RFA của Mỹ (có hơi thiên kiến nhưng nói chung khá tốt). Báo Người Việt ở California cũng là một báo rất chuyên nghiệp. Tốt nhất là cùng một tin nên tham khảo nhiều nguồn đứng đắn để biết mọi phía. Nếu dùng mạng xã hội thì nên tránh những trang có ý kiến cực đoan, nhất là khi họ loan nhiều tin mà mình đã biết là sai lạc.

Nếu bạn ở Việt Nam không biết cách vượt tường lửa để đọc trực tiếp báo tiếng Anh hay những báo tôi đưa bên trên, tôi cũng không biết làm sao giúp bạn. Chỉ đề nghị khi đọc bất cứ cái gì, nên để thời gian suy nghĩ và tự đánh giá từ nhiều khía cạnh thay vì bị cuốn theo cảm tính. Và cần tỉnh táo với những cá nhân hay nhóm cực đoan hay loan tin sai lạc như đã đề cập bên trên.

Bài viết này chính yếu dành cho các bạn không trở ngại tiếng Anh và nếu ở Việt Nam thì biết cách vượt tường lửa để đọc tin tức nguyên thủy. 

Phần 1 – Tin tức và Ý Kiến


Một bản tin hay một bài báo trên truyền thông thường gồm 2 phần: tin tức (news) và ý kiến (opinion). Người viết tin là con người, có suy nghĩ riêng về chính trị, xã hội… nên cùng một tin họ có thể có ý kiến khác nhau. Sự thiên vị chính là ở đây.

Lấy thí dụ ngày Nov 27, 2020 các báo và truyền thông đều đăng tin này: Tối Cao Pháp Viện Mỹ bỏ phiếu 5-4 cho phán quyết là các biện pháp cách ly và hạn chế áp dụng tại các nhà thờ (và các nơi thờ phụng khác) ở New York City do thống đốc New York Cuomo đưa ra là vi phạm hiến pháp. Nguyên đơn trong vụ này gồm tòa tổng giám mục Công giáo giáo phận Brooklyn và Chính Thống giáo Do Thái ở New York City kiện những biện pháp áp dụng tại các nhà thờ này là vi phạm Tu Chính Án Thứ Nhất, trong bối cảnh mới của Tối Cao Pháp Viện, có thêm 3 thẩm pháp do TT Trump bổ nhiệm từ 2017, với bà Amy Coney Barrett là người mới nhất.

Tin tức thì trên truyền thông lớn (dòng chính, sẽ nói sau) nói chung thường giống nhau. Nhưng chỉ lướt qua cái tựa từ những truyền thông này, ta có thể thấy ý kiến của người viết bài. Tôi tạm chia làm 3 nhóm:


a) Nhóm 1:



CBS: Supreme Court Blocks Covid Limits on New York Churches, Synagogues (Tối Cao Pháp Viện không cho phép những giới hạn vì COVID trên các nhà thờ và nhà nguyện ở New York)


USA Today: Supreme Court blocks strict COVID-19 restrictions on New York houses of worship (Tối Cao Pháp Viện không cho phép những hạn chế vì COVID-19 tại các nơi thờ phượng ở New York) 


CBC (Canada) U.S. Supreme Court rules against limits on religious services in NYC virus hot spots (Tối Cao Pháp Viện Mỹ phán quyết chống lại các giới hạn trong mục vụ tại các điểm nóng trong cơn dịch tại thành phố New York)


Washington Post: Supreme Court relieves religious organizations from some Covid-related restrictions (Tối Cao Pháp Viện miễn trừ các tổ chức tôn giáo khỏi những hạn chế vì COVID)


b) Nhóm 2:



CNN: In a 5-4 ruling, Supreme Court sides with religious groups in a dispute over Covid-19 restrictions in New York (Trong một phán quyết 5-4, Tối Cao Pháp Viện đã đứng về phía các nhóm tôn giáo trong tranh chấp về những hạn chế vì Covid-19 tại New York)


Fox News: Supreme Court rules against Cuomo's coronavirus limits -- with Barrett playing key role (Tối Cao Pháp Viện đã phán quyết chống lại những giới hạn vì dịch của Cuomo – với Barrett đóng vai trò quyết định)


New York Times: Splitting 5 to 4, Supreme Court Backs Religious Challenge to Cuomo’s Virus Shutdown Order (Chia theo 5-4, Tối Cao Pháp Viện hậu thuẫn những thách thức của các nhóm tôn giáo với lệnh đóng cửa vì dịch từ Cuomo)


c) Nhóm 3:



Newsweek: Amy Coney Barrett Plays Decisive Role As Supreme Court Bars New York COVID Restrictions on Religious Services (Amy Coney Barrett đóng vai trò quyết định khi Tối Cao Pháp Viện cấm những hạn chế vì COVID trên những mục vụ)


Politico: Major shift at Supreme Court on Covid-19 orders (Thay đổi khuynh hướng lớn tại Tối Cao Pháp Viện về sắc lệnh tiểu bang do Covid-19)


Tinh ý một chút thì các bạn thấy trong khi đưa tin này, chỉ xét qua tựa bài, ta thấy Nhóm 1 khá trung dung, không đưa ý kiến nghiêng về bên nào, Nhóm 2 có ý kiến riêng hàm ý phê phán hay tán đồng (chê hay khen, ủng hộ một phe) bản án của TCPV. Nhóm 3 thì không đưa ý kiến riêng nhưng đối chiếu phán quyết mới này trong tình hính nhân sự mới của TCPV.


Dĩ nhiên là tùy từng sự kiện, bài báo và ta phải đọc toàn bài để xét đoán kỹ hơn.


Đánh giá một nguồn thông tin xem sự chính xác thế nào (tin thật hay giả), thiên vị hay không, tôi dựa vào cách xếp hạng của tổ chức Media Bias Check (Kiểm Tra Thiên Vị của Truyền Thông - sẽ nói thêm về các hệ thống xếp hạng chính xác và thiên kiến của truyền thông trong phần 4), tôi xét trên hai khía cạnh:


1) Độ Chính Xác (Factural reporting): tôi chuyển thành thang 0 -> 10 cho dễ thấy, với 0: rất không đáng tin và 10: rất đáng tin.


2) Thiên Kiến (Bias): từ Cực Tả, Tả/Cánh Tả, Trung Tả/Khuynh Tả/Thiên Tả, Trung Dung, Trung Hữu/Khuynh Hữu/Thiên Hữu, Hữu/Cánh Hữu đến Cực Hữu. Tương tự như trên tôi cũng chuyển thành -5 cho Cực Tả và 5 cho Cực Hữu. 


Tin đúng hay sai, giả hay thật thì thường dễ thấy, còn ý kiến thiên vị hay không thì khó hơn một chút, phải quan sát qua việc sử dụng ngôn ngữ khích động hay không và việc chú ý đến tin có lợi cho khuynh hướng mình, bỏ qua tin bất lợi. 


Ta sẽ xét qua các nguồn truyền thông: dòng chính, dòng phụ và việc đánh giá sự chính xác cùng thiên kiến của các nguồn này.


Phần 2: Truyền Thông Dòng Chính



Truyền thông dòng chính gồm:


1) Các hãng truyền thông lớn (The Big Six of US Media) trong nước Mỹ: Comcast (NBC, MSNBC), The Walt Disney (ABC), News Corporation (Fox News/Fox Business/Fox TV), AT & T / WarnerMedia (CNN, CW), CBS, Viacom (MTV). Đây là nhưng đại công ty truyền thông hoạt động trên nhiều lãnh vực: truyền hình, truyền thanh, phim ảnh. 


2) Hãng truyền thông nước ngoài và thông tấn lớn hoạt động ở Mỹ và toàn thế giới: AP (Mỹ), Reuters (Anh), BBC (Anh), RFI (Pháp)…


3) Nhật báo lớn: Washington Post, New York Times, Los Angeles Times, Forbes, Wall Street Journal…


4) Các think tank trung lập, tả hay hữu: các think tank này là những viện nghiên cứu, thường liên kết với những trường đại học hoăc các tổ chức hàn lâm, quy tụ các học giả: The Pew Research Institute, The Hoover institute, The Lowry Institute (Úc)


Xét về hai khía cạnh nêu trên của một bản tin, nghĩa là Chính Xác và Thiên Kiến thì thế nào?


Về khía cạnh thứ nhất, truyền thông dòng chính thường rất chú ý đến sự chính xác. Các truyền thông ấy có lịch sử lâu đời, hoạt động như một đại công ty, họ sợ bị kiện tụng, vì có thể thiệt hại tài chánh, mất uy tín, nghĩa là mất khán thính giả, độc giả nếu loan tin thất thiệt. Họ để ý đến sự đánh giá của các cơ quan độc lập của người tiêu thụ. Khi một tin tức đã loan được công nhận là sai lạc, họ thường phải xin lỗi, đính chính và có những quyết định chế tài với những cộng tác viên dính líu vào đó. Còn với các truyền thông lá cải hay dòng phụ (sẽ nói sau) họ không có gì để mất nếu thua kiện, cùng lắm thì lập công ty khác do đó người ta thường không muốn kiện truyền thông dòng phụ nếu bị loan tin sai. Ông bà mình có câu :”Nắm thằng có tóc ai nắm thằng trọc đầu”. 


Về khía cạnh thứ hai, truyền thông dòng chính có thiên kiến không? Có chứ, ký giả, nhà báo cũng chỉ là con người. Nghề ký giả có cái hấp dẫn của việc tìm tòi và khao khát muốn đưa mặt trái của xã hội để mong tốt đẹp hơn. Nhưng con người vẫn có những thiên kiến. Do đó mỗi truyền thông lớn cũng có thiên kiến, ít hay nhiều. Thiên kiến nhiều quá có thể làm giảm uy tín truyền thông. Hơn nữa thiên kiến nhiều ảnh hưởng đến cả khía cạnh thứ nhất là Độ Chính Xác. Với một hãng truyền thông lớn, ngoài khuynh hướng chính trị chính, họ hay có hướng khuynh hướng phụ để làm nổi bật và có sự so sánh ý kiến/bình luận. CNN thiên tả nhưng có cả Paris Dennard, Kayleigh McEnany thậm chí Kellyanne Conway từng ăn lương CNN. Fox News thiên hữu thì có Megyn Kelly bầu cho cả Dân chủ lẫn Cộng Hòa. 


Dựa theo Media Bias Check, tôi tạm cho điểm của truyền thông dòng chính (sẽ nói thêm về cách cho điểm của trang mạng Kiểm soát Thiên Kiến Truyền Thông (Media Bias Check) ở phần 4). Mỗi truyền thông dòng chính bên trên được gán cho hai số, số đầu chỉ Độ Chính Xác (0 cho rất không đáng tin và 10 cho rất đáng tin), số sau chỉ Thiên Kiến (-5 cho cực tả, 0 cho trung dung, 5 cho cực hữu):


ABC News (8, -1)
CBS News (8, -1)
Fox News (6, 3)
Fox Business (7, 1)
CNN (6, -3)
MSNBC (6, -3)
NBC News (8, -1)
Reuters (Anh) (10, 0)
AP (10, 0)
CBC News (Canada) (8, -1)
Washington Post (8, -1)
New York Times (8. -1)
Los Angeles Times (8, -1)
Wall Street Journal (7, 2)
Forbes (7, 1)
The Pew Research (10, 0)
The Hoover institute (8, 2)
Barron’s (8, 1)



𝗣𝗵ần 𝟯 – 𝗧𝗿𝘂𝘆ề𝗻 𝘁𝗵ô𝗻𝗴 𝗱ò𝗻𝗴 𝗽𝗵ụ, 𝗻𝗵ỏ

Ở đây ta nói đến một số truyền thông hoặc nhỏ, chỉ một vài địa phương hoặc có chương trình hoạt động với mục đích riêng hoặc phục vụ một số khách hàng có định kiến chính trị. 


1) Hãng truyền thông


a) Breitbart News (2, 5): đây là một nguồn truyền thông thiên về bình luận hơn là tin tức, khuynh hướng cực hữu. Nguồn này do Andrew Breitbart sáng lập năm 2007, sau này có thêm Steve Bannon của Alt-right Corporation tham gia làm CEO. Steve Bannon là người từng bị câu lưu do gian lận tiền đóng góp của những người ủng hộ Trump.


b) Newsmax Media (3, 3): đây là một truyền thông có từ 1998, quy tụ một số cộng tác viên bảo thủ của các nguồn truyền thông khác. Newsmax Media, trụ sở tại West Palm Beah, Florida, gồm trang mạng về tin tức Newsmax.com, các tạp chí Newsmax Magazine và Franklin Prosperity Report và đài truyền hình Newsmax TV. Những năm gần đây, truyền thông này ngả hơn về khuynh hướng bảo thủ. Cuối năm 2020, khi Fox trở lại khuynh hướng trung dung hơn, Trump và các người ủng hộ tìm đến Newsmax như một truyền thông ủng hộ chính. Tuy nhiên, Newsmax Media vẫn còn rất nhỏ so với các truyền thông dòng chính, về mặt tài chánh lẫn người xem. Chúng ta hãy quan sát nó tiến triển thế nào trong tương lai.


c) One American News Network (OAN) (2, 5): đây là một truyền thông cực hữu thiên về những bình luận và tin tức chính trị, ủng hộ Trump nhiệt thành. Lợi tức năm 2020 của OAN là 48 Mil (so với 2.9 Bil của Fox).


d) The Epoch Times/Đại Kỷ Nguyên (2, 4): báo này do John Tang khởi xướng năm 2000, từ hầm nhà của anh. Báo liên hệ chặt chẽ với Pháp Luân Công, một phong trào tôn giáo bị đảng Cộng Sản Trung Quóc bức hại. Báo có văn phòng chính ở Mỹ, xuất bản trên 35 thứ tiếng trên toàn thế giới. Các chi nhánh quốc tế của báo liên hệ với văn phòng chính một cách lỏng lẻo về biên tập cũng như tài chính, thuế khóa. Chi nhánh tiếng Việt là Đại Kỷ Nguyên, có nhiều mục ngoài mục chính trị, nhưng không khó về biên tập: một vài người có kinh nghiệm về truyền thông có thể làm một tờ báo như vậy với tin tức, bài vở 90% là lượm lặt từ những nơi khác. Ngoài The Epoch Times, tổ chức The Epoch Media Group còn có đài truyền hình The New Tang Dynasty (NTD) và đoàn nghệ thuật ca vũ Thần Vận (Shen Yun). Lợi tức của báo tăng nhanh chóng, từ 3.8 Mil năm 2016 đến 8.1 Mil năm 2017, 12,4 Mil 2018, nghĩa là tăng 230% trong vỏn vẹn 2 năm. Khuynh hướng tờ báo tin vào tuyết âm mưu, kiểu QAnon. Báo ủng hộ ông Trump nhiệt tình ngay từ 2016, là nhóm ủng hộ lớn thứ hai cho quảng cáo trên Facebook của ông Trump. Tuy vậy, nó nhỏ so với các truyền thông dòng chính tuy ảnh hưởng tờ báo phiên bản Việt rất lớn tại Việt Nam cũng như những người gốc Việt không thông thạo tiếng Anh.


New Tang Dynasty (NTD) (2, 4)


2) Các nhật báo:
- New York Post (5, 2)
- Washington Times (5, 2)
- Washington Examiner (3, 4)
- Huffington Post (6, -3)
- The Guardian (6, -3)
- Mother Jones (8, -1)
- Vox (7. -3)
- Daily Caller (3, 3)


Phần 4 – Cách đánh giá một bản tin



1) Khi đọc tin tức trên một nguồn lạ mình chưa rõ, bạn có thể dùng một trong những trang mạng sau đây để thẩm định Độ Chính Xác và Thiên vị của nguồn cần tìm hiểu: Media bias check, Politico, Real Clear Politics, Wikipedia.


Không nguồn nào là hoàn hảo, nhưng bạn có một khái niệm tổng quát về việc đánh giá nguồn tin bạn cần tìm hiểu. Các trang mạng này đều dựa vào các tiêu chí của Poynter Institute, một học viện báo chí có từ 1975:


- Chính xác
- Độc lập
- Công bằng
- Minh bạch
- Trách nhiệm
2) Kiểm chứng tin: các trang mạng kiểm chứng tin thật giả: Factcheck, FactCan, Factcheck của báo Washington Post, PolicyFacts, Snopes
3) Các bạn tự mình tìm kiếm
- Dùng Wikipedia: tự điển mở này nhiều người có thể viết, tuy nhiên nếu ai viết sai hay thiếu sót thì người sau có thể viết chồng lên. Bản thân tôi thấy tự điển này càng ngày càng đáng tin (nhưng tin tức về lịch sử hiện và cận đại của Việt Nam thì còn rất nhiều thiên kiến, sai lạc và thiếu sót). Nên xem thêm các tham khảo được dẫn trên Wikipedia.
- Dùng Google: không phải ngẫu nhiên mà Google là một công cụ tìm kiếm mạnh nhất thế giới. Các bạn có thể tìm mọi tin tức hay tìm bằng hình ảnh. Tìm mọi tin tức thì đánh những chữ chính, không cần đúng văn phạm.


Phần 5 – Kết luận



Theo kinh nghiệm riêng của tôi, 


1) Với mỗi tin tức các bạn nên xem nhiều nguồn. Với mỗi nguồn, đọc xem họ loan tin thế nào và ý kiến ra sao. Chỉ đọc theo một nguồn quen thuộc thì các bạn sẽ bị dẫn dắt và sẽ nhận định sai lạc.


2) Khi hai hay ba nguồn tin dòng chính cùng loan một tin thì tin đó 99% là đúng. Ý kiến (opinion) cần được người đọc tách biệt với tin (news).


3) Khi chỉ có một tin từ truyền thông lá cải hay dòng phụ thì 99% tin đó là ngụy tạo.


4) Một hình vẽ, một youtube, một lời tuyên bố qua mạng xã hội thì khó là bằng cớ. Càng ngày tin tức càng có thể làm dễ dàng, tinh vi hơn, với Thông Minh Nhân Tạo (AI).


Trở về với câu hỏi ban đầu “Ta biết tin ai bây giờ”. Câu trả lời của tôi là “Ta chỉ nên tin ở chính ta”. 


Mặc Lý
(từ: DĐTK)
Tham khảo
[8] Các trang kiểm tra tin
Send comment
Off
Telex
VNI
Your Name
Your email address
Friday, March 12, 20219:30 AM(View: 461)
Khi em về bước xưa chừng xa lạ Và cỏ hoa tất cả đã vắng im Giấc ngủ ấy một đời anh ao ước Từ máu mình hoài rứt khỏi đường tim Hầu hết tình yêu đều thất bại, nhưng đó là sự bất thành quyến rũ. Cũng như xã hội tự do, nơi sinh ra thơ tình hay nhạc tình của những Nguyễn Đình Toàn, Vũ Thành An, Phạm Thiên Thư, Phạm Duy, Trịnh Công Sơn, sẽ thất bại. Có những giây lát trong đời sống khi cái bình thường, sự vật hàng ngày, trở nên huyền diệu. Một cánh cửa, cái bắt tay, khói trên mặt nước, khuôn mặt lạ trong đám đông. Trong những thời khắc như thế, chúng ta xúc động và sự xúc động mang một người đi xa tới nơi mà sự lượng giá, thấu hiểu giao hòa với ký ức. Ký ức trong trường hợp này không phải là hoài niệm, tức là sự nhớ lại và thương xót một chiều, mà là cơ sở của sự xem xét lại đối với đời sống hiện tại. Vì vậy ký ức sinh ra từ tình huống trầm cảm giam giữ con người trong bóng tối, ký ức của tâm trạng lành mạnh mang họ đi ngược lại, về phía tương lai. Ở những bài thành công nhất, thơ
Wednesday, March 10, 20219:08 AM(View: 404)
Rồi ra, ngay cả đám nhi đồng cũng đánh mất sự ngây thơ (và cũng bắt đầu cảm thấy bất an) nên không giữ được tính vô tư nữa: Đêm qua em mơ gặp bác Hồ. Chân Bác đạp xích lô. Em thấy Bác em kêu xe khác… Với thời gian mỗi lúc Bác một bớt thiêng thì đã đành rồi. Đành đoạn hơn nữa là dân chúng không chỉ mang Bác ra dè bỉu, bêu riếu mà còn đổ thừa cho Người về mọi bất cập trong cuộc sống hằng ngày. Mới đầu năm, đầu tháng mà đã nghe FB Hung Do lên tiếng càm ràm: “Việt nam là nước duy nhất trên thế giới, dạy lớp thanh niên: ‘Sống chiến đấu, lao động và học tập theo gương Bác Hồ vĩ đại’, chứ không là: ‘sống làm việc theo hiến pháp, pháp luật.’ Và cũng là nước duy nhất thống kê các vụ đánh nhau trong những ngày tết. ‘Hơn 1.200 người nhập viện vì đánh nhau, 5 người chết trong 3 ngày đầu Tết Canh Tý’, báo NLĐ. Còn năm nay Tân Sửu. 4 ngày nghỉ Tết có 2.778 ca cấp cứu do… đánh nhau Trong 4 ngày nghỉ Tết đã có 2.778 ca cấp cứu tai nạn do đánh nhau, trong số đó có 1.173 ca phải nhập viện
Thursday, March 4, 20217:13 AM(View: 615)
Chuyện thực ngoài đời lắm khi vượt qua trí tưởng tượng của con người. Tôi có cái duyên gặp được một số nhân vật khá lý thú. Nhìn bề ngoài họ cũng chỉ bình thường nhưng họ lại kể cho tôi nghe những mẩu chuyện đời rất kỳ lạ, có những chuyện nghe bi thảm trên mức tưởng tượng của tôi. Nghe chuyện của họ, nhiều khi tôi bị lạc vào những thế giới khác, xa lạ với tôi. Tôi không nhớ rõ các chi tiết được nghe kể, nhưng những nét chính thì không quên được. Đôi khi tôi gom góp những mẩu chuyện đời kia, sắp xếp cho chúng có liên quan với nhau, để từ đó viết một truyện ngắn, một tiểu thuyết, hoặc một bài thơ… Truyện ngắn dưới đây dựa trên ba câu chuyện tôi được nghe kể ngoài đời. Vì những người kể cung cấp cho tôi những chi tiết khá tỉ mỉ nên tôi tin là những câu chuyện đó có thật. Tôi đem những điểm chính của ba câu chuyện này “ráp” lại thành bố cục của một câu chuyện… hư cấu mới. Để viết thành truyện ngắn. Xin được chia sẻ cùng các bạn. Số, Số là những con số, là căn bản của luận
Thursday, February 25, 20215:05 PM(View: 544)
Nói đến thơ Nguyễn Lương Vỵ trước tiên tôi hình dung khối lượng thơ khổng lồ của anh. Làm thơ từ thuở bé và xem thơ như thứ nghiệp dĩ cuộc đời thử hỏi đến tuổi gần bảy mươi, sự nghiệp thơ của Nguyễn Lương Vỵ không thể đề cập đến kiểu bài thơ này hoặc tập thơ kia mà phải nói tầm vóc một đời thơ, một gia sản thi ca ấy như thế nào? Và có nói như thế cũng chỉ là gượng ép bởi muốn nói như thế, ít ra bạn phải mất nhiều thời gian để đọc hết các tập thơ của anh. Tôi đọc thơ Nguyễn Lương Vỵ từ thuở còn là một sinh viên văn khoa năm thứ nhất. Lúc bấy giờ thơ anh đăng trên tạp chí Khởi Hành hoặc Văn. Tôi thích thơ anh ngoài bản thân yêu thơ, tôi còn là người luôn cổ xúy tinh thần văn nghệ của thế hệ trẻ miền Trung (đầu thập niên 1970) mà lúc bấy giờ dường như trăm hoa đua nở. Đến khi tham dự quân sự học đường khóa đầu tiên, tôi gặp anh qua một người bạn học miền Trung. Cũng khá đặc biệt là tôi cùng người bạn đến thăm anh tại bệnh viện Sùng Chính. Nguyễn Lương Vỵ bị thương do xô xát với quân cả
Wednesday, February 24, 202110:52 AM(View: 486)
Từ đầu đến cuối, già 400 trang sách, tiểu thuyết “Đất mồ côi”[1] mô tả đầy rẫy những cái chết. Chết đơn chết chùm. Chết cá nhân chết nhóm. Chết trong các phong trào chính trị – xã hội, chết trong chiến tranh. Chết xưa chết nay. Chết Nam chết Bắc… Đây là một tiểu thuyết dành để nói về cái chết. Thật thế. Đến nỗi một nhà thơ, bạn tôi (mà không chỉ bạn tôi) quả quyết rằng cái tên tiểu thuyết “Đất mồ côi” lẽ ra phải là “Đất chết” thì mới thâu tóm chính xác được tinh thần của tác phẩm này. Cái chết chính là kết quả, đồng thời là hiện thân của BẠO LỰC. Toàn bộ cuốn tiểu thuyết là câu chuyện về bạo lực, thứ bạo lực tác oai tác quái, hoành hành công khai, trắng trợn trong suốt lịch sử người Việt. Có thể hình dung mấy loại cái chết. Loại đầu tiên là cái chết do định kiến xã hội. Những lớp người mang bệnh hủi đi qua ngôi làng bị dân làng chôn sống. Mở đầu tiểu thuyết, tác giả dựng lên khung cảnh những người hủi bị giết chết, và cả người đàn ông kỳ dị chăm sóc đoàn người hủi mang dán