DANH SÁCH TÁC GIẢ
KHÁCH THĂM VIẾNG
2,461,069

Trần Yên Hòa - Mẫu Hệ (Chương 8)

Sunday, February 21, 20219:10 AM(View: 109)
Trần Yên Hòa - Mẫu Hệ (Chương 8)
                                                                 
                   Mẫu Hệ

 

 

 mẫu hệ mới

 

 

Bạn Văn Nghệ

2015
(Tái bản, có sửa chữa)

 

 

Mẫu Hệ

Truyện dài

Tranh và trình bày bìa:

                                                                                                  Uyên Nguyên

Bạn Văn Nghệ

Tái bản

2015

 

 

Lời Mở

 

Ngó đất ngó trời
Ngó trước ngó sau
Ngó trên ngó dưới
Ngó quanh ngó quẩn
Chạnh lòng viết chơi

Chuyện là hư cấu

mọi nhân vật, không gian, thời gian trong truyện đều là sản phẩm của tưởng tượng. 


                                                                          Chương Tám
 
 
Lớp bồi dưỡng nghiệp vụ chính trị cho giáo chức chế độ cũ tiếp tục đến tuần thứ ba. Nại Hiên vẫn sáng đạp xe trên tám cây số với cái gà mèn cơm để trên cái giỏ trước ghi đông xe. Một tập tài liệu học tập được để trong những tập sơ mi xanh, đỏ. Các giảng viên thay đổi theo từng tiết học. Ba dòng thác cách mạng, chủ nghĩa thực dân cũ và mới, chiến tranh giải phóng dân tộc, tội ác Mỹ Ngụy, tiến nhanh tiến mạnh lên chủ nghĩa xã hội. Chung quy, quay đi quẩn lại cũng chỉ bấy nhiêu đề tài. Trong thời gian học, có hai ông nhà thơ là Xuân Diệu và Lưu Trọng Lư được mời đến nói chuyện.
Nại Hiên đã một thời yêu những bài thơ tình lãng mạn của Xuân Diệu quá đổi, như bài Tương Tư Chiều:

Bữa nay lạnh mặt trời đi ngủ sớm
Anh nhớ em, nhớ lắm em ơi!

hoặc bài Yêu:

Yêu là chết ở trong long một ít
Vì mấy khi yêu mà chắc được yêu
Cho rất nhiều nhưng nhận chẳng bao nhiêu
Người ta phụ hoặc thờ ơ chẳng biết.
 
Hay Lưu Trọng Lư với bài Tiếng Thu:
 
Em không nghe mùa thu
Dưới trăng mờ thổn thức
Em không nghe rạo rực
Hình ảnh kẻ chinh phu
Trong lòng người cô phụ
Em không nghe rừng thu
Lá thu rơi xào xạc
Con nai vàng ngơ ngác
Đạp trên lá vàng khô.



Những bài thơ đó đã nhập vào tâm hồn Nại Hiên để nàng rung động và tôn thờ người làm thơ, đã viết những bài thơ tuyệt vời.

Bây giờ Xuân Diệu và Lưu Trọng Lư bằng xương bằng thịt đến đây, ngồi trên bàn kia, nói với đám học viên về những thay đổi ý thức của hai ông khi được cách mạng dùng lại, sau khi hai ông đã từ chối và phủ nhận những bài thơ đã làm thời tiền chiến. Nại Hiên tự dưng nghe chán nản lạ lùng, nàng không muốn nghe hai ông nói nữa. Thần tượng đã sụp xuống, đã thoát khỏi lòng nàng một cách mau lẹ. Khi Lưu Trọng Lư được người giới thiệu tiểu sử đọc lên những tác phẩm, trong đó có tập Tiếng Thu, ông liền đứng lên nói ngay:

“Những tác phẩm này không phải là tác phẩm của tôi nữa. Đó là những đứa con hư nên tôi từ chối nó. Đời tôi, hân hạnh nhất là tôi đã gặp được bác Hồ hai lần, điều này làm tôi tỉnh nghộ và sáng mắt ra.”
Cử tọa vỗ tay rào rào.


***


Buổi sáng thứ hai của tuần thứ ba, Nại Hiên đang ngồi trong lớp, thì chị thư ký từ văn phòng trường đem lên đưa cho người giảng viên một mảnh giấy. Người giảng viên đọc qua, rồi nói lớn:

- Cô Nại Hiên có khách, cô lên văn phòng để gặp.

Nại Hiên sững người một giây. Ai vậy? ai biết mình học ở đây mà đến thăm. Mà chắc cũng là khách quý nên dưới văn phòng mới cử người đến đưa giấy thông báo tận tay người giảng viên. Nại Hiên đứng dậy rời khỏi ghế. Nàng nói:

-Xin phép thầy em đi.
Người giảng viên mắt không nhìn nàng, miệng nói:

-Cô đi đi.
Nói xong ông tiếp tục giảng bài.

Nại Hiên bước ra hành lang, những người bạn cùng học nhìn nàng với cái nhìn dò xét. Ai thế nhỉ, ai đi tìm thăm Nại Hiên trong lúc này. Thường thường, những người khách đến tìm thăm phải là các cán bộ từ cấp huyện trở lên văn phòng mới cho mời người được mời lên thăm gặp. Nại Hiên phân vân suy nghĩ. Ai đến thăm mình lúc này? Nàng đi qua khoảng sân rộng là đến văn phòng trường.


Nắng chói chan trên đầu, nhờ có luồng gió mát thổi qua làm Nại Hiên thấy khỏe ra. Nàng nhìn một lượt cái sân trường, đã bao lần nàng nhìn mà lúc nào nàng cũng cảm động. Cũng trên sân trường này, mười lăm năm trước nàng đã tung tăng chạy nhảy với bạn bè cùng lớp, con Xuân Thu, con Bảo, con Minh, con Thu Nguyệt. Bây giờ tụi bay đi đâu hết rồi, chỉ còn tau trên sân trường đã đổi chủ, đổi tên. Nại Hiên bước qua những bồn hoa trông xơ xác, tiêu điều. Nàng bước lên bực thềm rồi đi vô văn phòng. Nắng dịu đi phía sau.


Người đàn ông bận đồ bộ đội chờ nàng ở phòng khách . Ông ngồi trên bộ sofa bằng simili màu nâu sẩm. Một khuôn mặt lạ. Nại Hiên chưa gặp bao giờ. Nàng chẳng có ai quen là bộ đội, trừ anh chàng đi cùng xe từ Sài Gòn về đây. Khuôn mặt người đàn ông trung niên sạm đen, choắt. Tóc bắt đầu hoa râm được chải thẳng ngôi, nhưng vẫn lộ ra những cuộn tóc bám bụi màu vàng trông dơ dáy. Nại Hiên nở nụ cười xã giao:

- Thưa chú muốn tìm tôi.

Người đàn ông đứng lên vội vàng chìa tay cho nàng bắt. Nại Hiên lừng khừng chưa biết có nên bắt tay hay không? Cách xã giao này tuy cũ mà vẫn mới đối với nàng. Ngày trước bạn cùng trường, cùng lớp, nếu gặp nhau chỉ chào hỏi chứ không bắt tay, nhất là với phái nữ như nàng. Bây giờ, chế độ mới phát huy bình đẳng giữa con người và con người nên bắt tay loạn xạ. Nàng do dự, nửa muốn bắt nửa muốn không thì người đàn ông vội vã chụp tay nàng, cầm lấy lắc lắc và nói mau:

- Cô là Nại Hiên phải không, tôi là anh tư Lộc đây, tôi là chồng chị Loan, đi tập kết ngoài bắc trở về. Tôi có tìm gặp mẹ ở trong quê nên biết về dì. Tôi đang làm ở phòng văn hóa thông tin thị xã. Hồi tôi đi tập kết, dì mới ba, bốn tuổi gì đó. Mới mà mau quá.

Nại Hiên từ từ nhớ ra, thì đây là anh rể của nàng đi tập kết mới về. Chị Loan đã mất. Tất cả đã mất, đã sụp đổ. Người chồng ra đi, bỏ lại đàn con năm đứa, trách nhiệm đổ lên người đàn bà. Gánh trên vai năm đứa con, chị Loan phải chạy vạy đủ thừ, làm đủ mọi nghề, sống đủ mọi nơi để kiếm ăn, để nuôi con. Bây giờ chị đã chết, người chồng trở về cũng chỉ là hình bóng.


Nại Hiên kêu lên:

- Vậy anh là anh tư Lộc. Em chỉ nghe nói đến anh đi tập kết, bây giờ anh đã trở về, đã hơn hai mươi năm. Lúc anh đi em còn nhỏ xíu. Bây giờ anh làm gì, ở đâu? Mà sao anh biết em học ở đây mà đến thăm.

Nại Hiên hỏi dồn dập. Nàng nghĩ đến chị Loan, đến những đứa cháu kêu nàng bằng dì, nay đã thất tán tứ phương.

Ông tư Lộc trầm ngâm nhìn Nại Hiên. Ngày ông đi Nại Hiên còn quá nhỏ. Ông không nhớ ra nỗi. Bây giờ trước mặt ông là một cô gái chững chạc, là em ruột vợ ông. Người vợ đã mất mãi đến ngày ông trở về lại miền Nam sau ba mươi tháng tư bảy mươi lăm mới biết. Từ ngày ông đi tập kết, ông bị nghi ngờ vì gia đình vợ theo Việt Nam Quốc Dân đảng, nên lý lịch của ông có những vết đen. Ông không được giữ chức vụ gì quan trọng.

Đi tập kết, ông vẫn hy vọng trở về sau hai năm ký hiệp thương, thống nhất đất nước theo hiệp định Genève. Nhưng sau đó, với những biến chuyển chính trị, ông biết ông không thể trở về được. Năm năm sau, ông lấy một người vợ bắc kỳ, đến nay sinh được hai con đang sống ngoài bắc. Ông xung phong trở về miền Nam và được đưa về huyện. Ông đã vào thăm bà Ngọ và biết gia đình chỉ có một Nại Hiên di tản trở về. Bây giờ ông đang ngồi trước cô em vợ. Ông nhìn Nại Hiên một lượt rồi nói:

- Anh có vô chợ Trạm thăm mẹ, nên biết được dì từ Sài Gòn trở về xin đi dạy lại và đang học lớp bồi dưỡng chính trị ở đây nên anh ghé thăm.

Biết hoàn cảnh của dì cũng quá khó khăn vì dượng phải đi trình diện học tập ở trong Nam, các con còn nhỏ dại quá. Anh cũng chẳng biết làm gì hơn, chỉ mong dì phấn đấu, cố gắng cho qua cơn khó khăn này.


Rồi giọng ông trầm xuống, nhỏ lại:

- Anh đã sống ngoài bắc hai mươi năm nên anh biết rõ hơn ai hết. Muốn sống cho an thân để nuôi các con, em phải chịu đựng, gió chiều nào theo chiều đó. Trước mắt là không biết em đi học rồi có được đi dạy lại hay không, tại vì ngành giáo dục họ xét lý lịch kỹ lắm. Em có chồng là ngụy quân và anh em đều tham gia ngụy quyền. Anh thấy khó lắm.
Nại Hiên ngồi im nghe anh tư Lộc nói. Nàng thấy như mình bị khó thở. Đây là anh rể nàng, đã đi tập kết hai mươi năm nay trở về, đã sống dưới chế độ này, đã biết hết đường đi nước bước của chế độ, đã nói thế, thì nàng còn hy vọng gì đây.

Nại Hiên bày tỏ lòng mình:

-Em chỉ mong được đi dạy lại, có chút lương để nuôi các con, chứ anh Soại em đi học tập, em biết xoay xở làm sao đây, em lo lắng quá.
Ông tư Lộc nhìn quanh, những người làm ở văn phòng đi qua đi lại, ông thấy ngồi ở đây nói chuyện không tiện lắm, nhất là nói chuyện liên quan tới chính trị. Mấy nhân viên văn phòng như lắng tai nghe hai người đang nói gì.

Ông chuyển sang chuyện khác:
- Nhớ hồi anh đi, dì còn nhỏ xíu. Bây giờ về lại, dì đã có chồng, có con. Thời gian qua mau quá. Anh thì ở ngoài bắc lao động nhiều, cực nhọc nên sức khoẻ cũng kém lắm.

Nại Hiên vẫn cứ nghĩ anh tư Lộc muốn dấu mình, chứ dù gì đi nữa, anh là người đi tập kết trở về, chắc là có ưu tiên và có quyền thế. Nàng thấy mình nên nhờ vả ảnh một chút, làm sao cho nàng được đi dạy lại là tốt nhất.

Nàng xuống giọng:
- Hoàn cảnh của em anh biết rồi, em chỉ mong học xong khóa bồi dưỡng này, về lại trong quê, được bổ dụng dạy học lại ở trường cũ là em mừng lắm. Em sợ như theo anh nói đó. Em không được bổ dụng thì không biết phải làm sao nuôi con đây, anh giúp em được không?

Thật ra, khi biết chuyện của Nại Hiên, ông tư Lộc cũng thấy chạnh lòng, nhưng ông cũng sợ can dự vào chuyện liên quan đế những bà con ở miền Nam, có tham gia trong chính quyền hay quân đội ngụy. Sự liên lụy cũ đã làm ông điêu đứng bao nhiêu năm. Ông tuy tập kết ra bắc nhưng không được tin dùng, chỉ làm những chức vụ không có thực quyền. Bây giờ, trước hoàn cảnh này ông chỉ còn một cách là hoản binh:

- Chuyện của dì phải để từ từ. Dì còn học ở đây hai tuần lễ nữa mới về lại trong quê. Để anh tìm hiểu trường em thế nào. Từ từ đã nhé. Bây giờ trước mắt là em hãy học cho tốt, cho đủ tiêu chuẩn nhé, nhé.
 
Giọng ông đã đổi nhiều, hai mươi năm sống ở miền bắc, đã làm ông đổi khác, từ giọng nói đến ngôn ngữ ông dùng, cái gì cũng nghe lạ.

Cuộc thăm viếng chỉ có thế, ông tư Lộc cầm cái nón cối để trên bàn rồi đứng lên:
- Thôi anh thăm em chỉ có thế, em vào lớp học tiếp để khỏi phải bỏ tiết học. Anh đi về đây, tuần sau anh sẽ trở lại.
 
Ông đội cái nón cối lên đầu, mang cặp kiếng đen. Ông nói với các nhân viên văn phòng:

- Tôi về đây, cảm ơn các đồng chí đã cho tôi thăm gặp.
Ông bước ra hành lang. Chiếc xe đạp dựng bên hiên đã khóa kỹ. Ông lấy chìa khóa ra mở rồi cẩn thận nhấn một chân lên pedal xe đạp, rồi ông đưa chân kia choàng qua cái yên xe, ông ngồi lên rồi đạp xe chạy thẳng ra cổng.
Nại Hiên trở về lớp học.

***
 
Buổi học cuối cùng của lớp bồi dưỡng không có gì vui. Không khí im lìm, u uất. Chỉ có cô giáo Hoan là còn xăng xái chạy chỗ nọ, chạy chỗ kia, để phân công anh chị em giáo viên làm một bữa liên hoan nhỏ, bữa tiệc chia tay. Số giáo sư cũ của các trường trung học - bây giờ tất cả giáo sư trung học, giáo viên tiểu học đều gọi chung là giáo viên - đa số đều có dây mơ rễ má với chế độ cũ. Họ là cha, là chồng, là con, là anh em của những nhân viên, công chức, sĩ quan quân đội cũ, nên ai cũng có thái độ dè chừng. Không muốn hăng hái xông xáo như những kẻ “cách mạng ba mươi”, vì ít ra họ cũng còn cái sỉ diện của kẻ sĩ, nhưng sợ bị chú ý nên họ cũng vỗ tay, cũng dơ tay phát biểu, cũng cười nói hỉ hả. Nhưng khi ngồi một mình họ lại trầm ngâm.

Giáo sư Quát, đại học sư phạm, từng dạy đệ nhị cấp trường trung học tỉnh lỵ về môn lý hóa, là người hăng hái thứ nhì sau cô Hoan. Quát không kết án chế độ cũ nhiều, nhưng trong cách làm việc và ăn nói, lúc nào Quát cũng tỏ ra tiến bộ, năng nổ.
Buổi tiệc liên hoan chỉ có bánh ngọt và nước trà. Mọi học viên đều được phát giấy Chứng Nhận. Tấm giấy chỉ là một tờ pơluya trắng, được đánh máy bằng loại máy chữ cổ điển. Thế mà Giấy Chứng Nhận này quan trọng vô cùng. Các giáo sư cũ muốn dạy lại ai cũng phải qua cửa ải này.
Hiệu trưởng trường Trần Cao Vân là một người đi tập kết về, ông ba Phát. Ông đứng lên phát biểu. Trước tiên ông lấy gương sáng của Hồ Chí Minh ra làm kim chỉ nam và bắt đầu tràng giang đại hải về người giáo viên nhân dân. Sau đó là ông tuyên dương các cá nhân xuất sắc trong lớp học.

Có ba người là cô giáo Hoan, thầy Quát và một nhân viên làm việc tại văn phòng. Những tiếng vỗ tay cộng với tiếng lạch phạch của chiếc quạt trần tạo nên một chuỗi âm thanh lạc lõng.

Đến phần văn nghệ, một ai đó đề nghị Nại Hiên lên hát. Nại Hiên chợt nghe tim mình thảng thốt. Hát gì đây? Những bài tình ca cũ làm sao hợp ở đây. Một thời đứng trên sân khấu cũng tại trường này, trong những đêm văn nghệ, nàng đã hát Cánh Hoa Thời Loạn, Cánh Hồng Trung Quốc, Cô Gái Mường Luông. Bây giờ thì phải theo thời, phải hát Cô Gái Sài Gòn Đi Tải Đạn, Chiếc Khăn Tay, Trường Sơn Đông Trường Sơn Tây, Cô Gái Vót Chông…Làm sao nàng có thể hát những bài hát đó. Nại Hiên đứng lên từ chối những lời yêu cầu. Có những tiếng xì xào đâu đó.

Buổi liên hoan kéo dài đến mười một giờ trưa. Trời nắng gắt. Nại Hiên chào một vài người bạn rồi bước ra cửa. Nàng định đạp xe xuống mua cho các con ổ bánh mì, mua cho bà Khai gói thuốc Cẩm Lệ rồi về nhà sớm. Nàng bước qua văn phòng định chào mấy chị làm việc ở văn phòng thì thấy anh Tư Lộc đứng dưới hàng hiên đợi nàng.

Thấy Nại Hiên, anh Tư Lôc lên tiếng ngay:

- Hứa với dì là đến thăm dì lần nữa mà anh bận công tác quá, hôm nay mới đến được. Biết hôm nay là ngày kết thúc của khóa học nên anh phải tranh thủ.

Nại Hiên cũng thấy vui vui. Trong mấy ngày qua theo lớp học bồi dưỡng này, đầu óc nàng khô rang và tẻ lạnh. Tự nhiên, nàng muốn biến đầu óc nàng thành vô thức, không tiếp thu một cái gì mới nữa. Mỗi lần lên lớp, việc đầu tiên của các giảng viên là chữi ngụy, chữi vô tội vạ, rồi khi vào bài giảng, gặp được đoạn nào nói về chế độ cũ thì mọi tội vạ đều được đem ra khai thác, khiến cho người nghe chỉ muốn “điếc” tai luôn.

Bây giờ gặp lại anh Tư Lộc, nàng thấy mình như gặp được một chút hơi ấm gia đình. Học ở đây bốn tuần, sáng đạp xe đi chiều đạp xe về, hai bận là mười sáu cây số, nàng thấy mông mình tê đi, riết rồi không còn cảm giác. Những người bạn cùng dạy học ngày trước, ngày trước sao mà xôn xao chào mời nhau, bây giờ gặp lại nhau chỉ hỏi nhau vài câu xã giao lấy lệ, rồi ai cũng rút về thế giới của riêng mình. Nàng không đến thăm ai và cũng chẳng có ai mời nàng. Những quán chè, quán cà phê, một thuở học trò nàng cùng bạn bè đến đó, nay nàng cũng thấy xa lạ đi. Nàng xếp hết lại những thân quen cũ. Đạp chiếc xe đạp cà tàng, ăn cơm đem theo mỗi buổi trưa. Tự dưng nàng thấy mình như tách rời ra hẳn đám đông này.

Nại Hiên vừa cười vừa trả lời anh Tư Lộc:

- May mà anh đến kịp chứ không em đã về rồi. Em định ra phố mua ít đồ cho con và cho bà nội mấy đứa. Có lẽ mai hay mốt là em về lại trong quê.
- Bởi vậy nên anh mới đi tìm dì. Thôi mình ra ngoài đường kiếm cái quán mình ăn cái gì đi, anh cũng đói quá rồi. Cũng mười một giờ rưởi rồi đó chứ còn sớm siết gì nữa.
 
Nại Hiên đồng ý. Hai anh em đạp xe lên đường Trần Dư, thấy có quán đề Mì Quảng, nàng đề nghị:

- Vào đây đi anh, ăn mì Quảng đi, lâu quá em cũng thèm ăn mì Quảng.

Hai người dựng xe đạp bên ngoài rồi bước vào trong. Quán trông thật sơ sài. Một vài người đang ăn. Nại Hiên ngồi vào một cái bàn vuông, trên để một số vật dụng như tiêu, ớt, nước mắm. Anh Tư Lộc hỏi:

- Em ăn gì?

Nàng bất cười đáp:

- Đây là quán mì Quảng thì vào đây chỉ có ăn mì Quảng thôi. Em ăn mì gà.

Kêu món ăn xong, ông Tư Lộc trầm ngâm một hồi lâu rồi mới nói:

- Anh muốn nói với em một chuyện quan trọng về việc xin dạy lại của em. Anh đã liên lạc với đồng chí hiệu trưởng trong ấy. Cũng nhờ chỗ quen biết cũ, nên anh nhờ ổng giúp đỡ. Cũng thật khó. Em biết lý lịch của em rất đen, tất cả đều làm bên chế độ cũ, nhất là chồng em, thằng Soại là sĩ quan chiến tranh chính trị, lại được đào tạo chính quy ở trường Đà Lạt ra, nên điều đó rất khó khăn. Anh cố vận động mãi ông hiệu trưởng mới chịu cho em về làm ở văn phòng, không được đứng lớp. Như vậy tạm thời cũng ổn. Em làm việc một thời gian, nếu em làm tốt, tư tưởng tiến bộ, sẽ được đề bạt dạy lại, vậy anh báo cho em biết, cũng là một tin mừng.
 
Nại Hiên nghe ông nói, tâm trạng nàng đi từ cảm giác này qua cảm giác khác. Nàng nghe tim mình rúng động. Điều nàng sợ nhất là nàng không được dạy lại. Qua lớp học, nàng mới thấy rõ sự hận thù và chia biệt đối xử giữa hai chế độ còn quá nặng nề. Không như nàng tưởng, hết đánh nhau là hòa bình, là xây dựng, là hòa hợp nhau để cùng chung sống hòa bình. Cái hố ngăn cách một ngày một sâu thẳm, đến độ nàng rùng mình khi nghĩ đến những hận thù bên này đối với bên kia vẫn còn cao chất ngất.


Khi nghe anh Tư Lộc nói nàng bị điều về làm ở văn phòng, nàng như nín thở. Nhưng rồi nàng cũng thở phào ra. Nàng chấp nhận và có chút vui mừng nữa. Ít ra cũng còn được đi làm để nuôi con.

Hai tô mì được bưng lên. Tô mì nghèo nàn thấy rõ. Không một con tôm, một chút thịt. Chỉ có đậu phụng giã nhỏ và những tép mỡ rang vàng.

Ông Tư Lộc cầm đủa lên, rồi nói:

- Em ăn đi, ở bắc về, mong ăn một tô mì Quảng cho thật ngon, cho đã lòng ao ước, cho đỡ nhớ quê. Nhưng rồi về ăn tô mì như thế này, cũng hết đi nỗi nhớ quê.

Ông cầm đôi đủa xốc vô tô mì trộn đều. Nại Hiên cũng bắt đầu ăn. Mùi bắp chuối xắt nhỏ với rau tần ô nghe thoảng hương thơm dễ chịu. Tuy không có tôm thịt nhưng tô mì ăn cũng ngon miệng vì nước nhưn ngọt và nàng thì quá đói bụng. Nàng nhìn ông Tư Lộc ăn. Ông thật già rồi. Tuổi ông khoảng đâu trên dưới năm mươi mà trông ông hom hem thấy rõ. Bộ quần áo bộ đội bùi nhùi, chiếc nón cối, cái xắc-cốt, cặp kiếng đen. Đó là mốt của cán bộ “cách mạng” bây giờ. Ít ra, ông đã đi tập kết, đã mấy mươi năm tuổi đảng, ông cũng được giữ một chức vụ cao hơn chứ không phải là làm trưởng phòng thông tin thị xã.

Chợt Nại Hiên nghĩ đến mấy tháng trước đây, hồi còn ở Sài Gòn, nàng và Soại đi dạo ở đường Lê Lợi thì bỗng gặp Nam. Nam là bạn cùng lớp với Soại hồi trung học. Nam có người anh đi tập kết. Gặp Nam, cũng hơn mười năm mới gặp lại, tay bắt mặt mừng. Soại và Nại Hiên hỏi thăm sức khoẻ, tình hình chính trị chung chung, đến lúc hỏi về anh Phục, anh của Nam, đi tập kết ở bắc, nay thế nào? Nam huênh hoang:
- Anh Phục hiện làm vụ trưởng vụ đối ngoại thuộc bộ Ngoại giao, ngang hàng với thứ trưởng.

Nghe Nam nói xong, Soại vội vã bắt tay Nam để đi. Đi một quãng xa, anh mới nói với Nại Hiên:

-Bây giờ ai có bà con xa gần với cách mạng cũng đều lôi ra mà khoe, hồi trước khai lý lịch thì dấu như mèo dấu cứt.

Nhìn anh Tư Lộc ăn tô mì ngon lành, Nại Hiên nghĩ tới Soại và thấy ân hận khi quyết định trở về. Mình đã không nghe lời anh ở lại Sài Gòn để về đây dở sống dở chết. Nàng nhìn anh Tư Lộc một lần nữa. Một đời theo đảng để bây giờ câu nào anh nói ra cũng đầy vẻ chua cay.

Nại Hiên nói:
- Em cảm ơn anh đã giúp đỡ em. Không có anh chắc em lọt sổ rồi.

Ông Tư Lôc bộc bạch tâm sự:

- Anh mấy mươi năm đi tập kết về, anh chẳng làm được gì cho vợ con, còn sức giúp các em được chút nào hay chút đó. Đời nào cũng vậy em à, có quyền thì có đủ mọi thứ thôi. Nhưng anh thì bây giờ không có quyền gì, chỉ còn chút uy tín với đám cán bộ cấp dưới, là anh mang danh đã đi tập kết. Mai mốt nghỉ hưu là hết.

Nại Hiên cảm thấy ngậm ngùi. Nàng chạnh nghĩ đến anh Toàn, anh Đạt, anh Học, những người anh ruột nàng, một thời trai trẻ đam mê lý tưởng, nổi trôi vào guồng máy chính trị miền Nam. Bây giờ tất cả đều vào trại tập trung.

Nại Hiên muốn nói thêm một lời cảm ơn anh tư Lộc, nhưng nàng thấy nó cũng trở thành khách sáo. Điều anh Tư Lộc giúp nàng ở đây, như ngày xưa mẹ nàng đã cưu mang đùm bọc mẹ con chị Loan, ngày anh Tư Lộc trốn gia đình đi tập kết. Có phải đây là một món nợ được anh Tư Lộc trả lại cho nàng không?

Khi hai người đứng lên rời khỏi quán thì nắng bên ngoài đã gay gắt quá. Nàng lấy cái mũ lác đội lên đầu, che miệng bằng khẩu trang, chào anh Tư Lộc rồi đạp xe đi. Con đường Trần Dư đã mấy mươi năm rồi vẫn chưa tráng nhựa.
 
Dẫn các con trở về lại trong quê, từ giã căn nhà tranh lụp xụp của bà Khải, Nại Hiên cảm thấy bùi ngùi xúc động. Nàng về làm dâu bà Khải đã năm năm, có ba đứa con, nhưng hình như nàng chưa làm dâu ngày nào. Ngày trước, nàng đi dạy ở trường trung học nơi quê nàng, nên nàng ở đó. Còn Soại thì đi hành quân quanh năm suốt tháng, nên chỉ khi Soại về nghỉ dưỡng quân, nàng mới cùng Soại về thăm bà. Bây giờ sống với bà một tháng, hàng ngày, nàng đi học bồi dưỡng, các con ở với bà. Bà lo lắng, tắm rửa cho mấy đứa, nấu cơm cho tụi nhỏ ăn. Đến chiều tối nàng mới trở về, cơm nước bà đã nấu sẳn. Nàng tự dưng xúc động. Những lúc như thế này nàng mới thấy cái tình. Khi sửa soạn xong cho các con, nàng ra thưa với bà Khải đang tưới rau ngoài vườn.

- Thưa mẹ, hôm nay con xin phép dẫn mấy cháu về lại trong quê, con về trình diện đi làm. Mẹ cho phép con về.
Tuy đã thưa với bà Khải hôm qua, nhưng hôm nay nàng cũng nói lại. Bà Khải rất buồn khi phải xa các cháu nội của bà, nhưng vì công việc làm của Nại Hiên bà không thể cản. Bà ứa nước mắt:
- Con về đi dạy lại, khi nào rảnh dẫn các cháu về thăm mẹ. Ở với chúng nó mấy tuần thấy vui cửa vui nhà, bây giờ nó đi, mẹ buồn quá.

Tánh bà Khải hay khóc. Suốt một đời hình như bà không được lúc nào vui, hạnh phúc trọn vẹn. Bà lúc nào cũng thui thủi một mình. Ông Khải đã mất trong cơn bạo bịnh, ngày đó Soại còn ở trong quân trường, đến bây giờ cũng đã trên sáu năm. Một mình bà, các con thì đi lính biệt tăm ở đâu đó. Tụi nó thoáng về thăm bà đội ba ngày rồi lại đi. Bây giờ hòa bình đã đến mà hai đứa con trai bà đều phải đi tập trung cải tạo.

Nại Hiên nói:
- Dạ. Thỉnh thoảng thứ bảy, chủ nhật, con sẽ về thăm mẹ, mẹ cố ăn uống và giữ gìn sức khoẻ.

Nàng vào nhà bế Anh Chi và dắt Anh Thư, Đông Nghi ra chào bà nội. Bà Nội lại gần hun mấy đứa mà nước mắt ràn rụa.

Chị hai Kim cũng đạp xe đạp vào cùng với mấy đứa con của chị, dự định sẽ chở mẹ con Nại Hiên vào bến xe đò cho đỡ tốn tiền đi xe thồ. Chị Kim nói:
- Thôi em về, em đi làm lại được chị cũng mừng. Cố gắng làm ăn nuôi mấy đứa con. Chị cũng không có gì giúp em, có chiếc xe đạp cũ chị cho em đem về sửa lại mà đi. Mình làm không ra tiền mà đi xe lam tốn tiền lắm.

Tất cả lên xe đưa Nại Hiên và mấy đứa con xuống bến xe để về lại trong quê. Mẹ con Nại Hiên đã ngồi vào ghế, chiếc xe đạp được cột trên mui, mẹ con chị Kim mới đạp xe về, Nại Hiên cảm thấy buồn, nàng ứa nước mắt.

Anh Thư hỏi mẹ:
- Có gì buồn mà mẹ khóc vậy mẹ?

Nàng trả lời con:

- Mẹ xa bà nội và cô mẹ buồn quá. Các con có thương bà nội không?
- Có chớ mẹ, bà nội ở một mình buồn quá há mẹ.

Chiếc xe đò rung rung máy rồi bắt đầu lăn bánh. Bến xe thật vắng khách. Thấp thoáng những người bận đồ bộ đội đi qua đi lại trên đường. Vắng đi những tà áo dài ngày cũ, vắng đi những thanh niên bận áo bỏ vô quần. Ở đâu cũng thấy những người ăn mặc xuềnh xoàng, áo bỏ ngoài quần, mang dép râu, đi lang thang trên đường.


Về đến nhà trời cũng xế chiều chiều. Chiếc xe đò đi ra đi vô đón khách, rồi còn đứng lại đón khách dọc đường nhiều lần nữa, nên đến nơi rất chậm. Nại Hiên mệt mõi quá. Nàng nói với bà Ngọ:

- Mẹ coi mấy đứa dùm con chút, con ngủ một giấc chứ ngồi xe đò cả ngày, mõi cái lưng quá.

Nàng đi tắm, rồi vào nằm nghỉ trong giường thì bà Ngọ từ ngoài nói vọng vào:

- Hôm trước có anh bộ đội nào ghé vào đây thăm con, ảnh nói ảnh tên Hòa, đi cùng xe với con ở Sài Gòn về, mẹ nói con đi học ở Tam Kỳ một tháng mới về. Ảnh nói lúc khác ảnh tới.

Nại Hiên giật mình. Nàng nghĩ tới người bộ đội đi cùng xe với nàng từ Sài Gòn về tháng trước. Cũng nhờ có người bộ đội này chứ không thì nàng cũng không biết tính sao khi một nách phải dẫn ba đứa con về quê, các con còn quá nhỏ. Hình ảnh người bộ đội cũng nhạt nhòa đi trong trí nhớ nàng. Nàng phải qua một một lớp bồi dưỡng chính trị đã làm tinh thần nàng tê điếng như mất hết cảm giác. Bây giờ trở về căn nhà cũ, nàng thấy thư thái ra một chút. Ít ra, căn nhà cũng là một điểm tựa, để tâm hồn nàng được thư giản trong bước đường cam go mà nàng phải đối diện, sẽ trải qua, sẽ gặp phải. Nại Hiên đi vào giấc ngủ nhẹ nhàng.
 

***

Nàng bước lên hiện trường trung học Núi Thành. Núi Thành là nơi đã xảy ra trận đánh giữa Mỹ và quân cộng sản. Trận đánh được “cách mạng” cho là chiến thắng lẫy lừng, nhiều lần được tâng công trên đài phát thanh Giải Phóng và Hà Nội. Và nay, Núi Thành được đặt tên quận thay cho tên quận Lý Tín.

Nại Hiên bước vào văn phòng. Vẫn cảnh cũ, chiếc bàn thấp, văn phòng hiệu trưởng đặt chung trong văn phòng làm việc, chỉ cách nhau tấm ván che. Cũng chỉ có hai người trong văn phòng. Thầy hiệu trưởng, vẫn bận cái áo bộ đội, cái quần tây đen, áo bỏ ngoài quần, mang dép râu.

Thấy Nại Hiên bước vào, ông gật đầu chào, rồi nói:

- Cô Nại Hiên đi học bồi dưỡng đã về rồi đó hả. Cô vào đây, ngồi xuống đây mình nói chuyện.
Nại Hiên chào ông:
- Thưa thầy, em mới về hôm qua, hôm nay vô trình diện thầy liền đây.

Ông hiệu trưởng nói theo:

- Tôi biết rồi. Mọi điều tôi đều được báo cáo.
Thấy ông hiệu trưởng vồn vã, nàng cũng an tâm, chả bù với lần trước, khuôn mặt ông im lìm đến nặng nề. Nại Hiên ngồi xuống ghế, ông hiệu trưởng dỡ một cái tập bìa màu xanh rồi nhìn nàng, nói lớn:
- Tôi đã được điện thoại của đồng chí tư Lộc ngoài thị xã gọi vào. Tôi là đàn em của anh tư Lộc, ảnh có nhờ tôi giúp đỡ trường hợp của cô. Như cô biết đó, giáo dục là một môi trường đào tạo con người nên rất khó khăn. Thôi, tôi cũng đã hứa với anh tư Lộc, là giúp cô, cho cô làm việc ở văn phòng, chứ trường hợp lý lịch của cô thì căng lắm. Ai ở địa phương này không biết thằng Toàn, thằng Đạt, anh cô, thằng Soại chồng cô, đều là những người theo ngụy. Thôi tôi không nói nhiều nữa, cô giúp tôi làm việc ở văn phòng này nhé.

Ông hiệu trưởng tám Thọ nói một hơi dài, như không nói hết lần này, sẽ không còn kịp nói nữa. Nại Hiên đã được anh tư Lộc cho biết, nàng không sững sốt, đột ngột, nhưng trong lòng nàng vẫn thấy nuối tiếc. Bốn năm đại học sư phạm của nàng coi như bỏ biển. Với lại ông hiệu trưởng tám Thọ này, đã một thời đi du kích, là tay chân của cha nàng, mà nay gọi các anh nàng là thằng này, thằng kia, làm nàng nghĩ như mình bị xúc phạm. Nàng nóng mặt lên nhưng nàng đã kịp thời ghìm lại.

Nại Hiên lấy tờ giấy đã học khóa bồi dưỡng chính trị đưa cho ông hiệu trưởng. Ông hiệu trưởng cầm lấy nhưng không đọc. Ông đã biết nội dung tấm giấy nói gì, ông bỏ tờ giấy chứng nhận vào tập sơ mi xanh rồi nói tiếp:
- Thôi cô về nhà nghỉ hôm nay, ngày mai cô vào làm việc. Tôi sẽ bảo nhân viên chấm công cho cô từ ngày hôm nay.

Nại Hiên nói:

- Cám ơn thầy đã giúp đỡ. Mai em sẽ đi làm, có gì thầy chỉ vẻ cho em với.
Ông hiệu trưởng vui vẻ nói:
- Cô yên trí, công việc văn phòng không có gì đâu, có gì tôi sẽ giúp.
Nại Hiên đứng dậy, nàng chào người đàn ông cùng làm ở văn phòng rồi bước ra cửa. Mai đây, những người này sẽ là đồng nghiệp của nàng.
 
 Trần Yên Hòa
(còn tiếp)
Send comment
Off
Telex
VNI
Your Name
Your email address
Saturday, October 3, 20209:15 AM(View: 765)
Vào những lúc buổi chiều sâm sẩm tối, mọi người trong xóm Cỏ mới trở về đông đủ. Nhất là lão Hói thì không hôm nào vắng mặt. Lão đi đâu ít ai biết ngay từ lúc trời còn sương lạnh
Thursday, October 1, 20208:29 AM(View: 708)
Buổi sáng, lúc Ngoan quẩy hai cái thúng đồng nát ra cổng, Ích chạy theo rỉ vào tai nó: "Đi vòng quanh một lát độ chừng chín giờ thì chờ tao ở quán cơm bà Hỉ nhé. Tao sẽ mua cho mày một cái lược.” Mặt Ngoan bừng lên nét mừng rỡ. Nó nhắc anh:
Friday, September 25, 202010:55 AM(View: 731)
Ở đường cái rẽ vào là tới ngay đầu xóm Cỏ. Có những mái lá nứt rạn chìa ra lối hẹp. Vào những ngày mưa, lòng xóm hoá ra lòng cống,
Saturday, September 19, 202010:23 AM(View: 864)
Tiếng đàn rời rạc bật lên giữa những ngón tay của bác Tốn. Bác ấy đứng ở đằng sau. Không cần nhìn, Ích cũng biết hai con mắt của bác lim dim dưới ánh đèn sáng. Có thể bây giờ bác đang nhếch miệng cười
Wednesday, September 16, 20208:42 AM(View: 974)
Một ngày trôi qua, không ai ra nhận thân nhân và đêm đến cũng không thấy có dấu hiệu có người bí mật lấy trộm xác, tên đại úy đồn trưởng đành để cho bà Năm dẫn theo gần mười người già trong ấp đến ngã ba xin xác chết đem chôn.