DANH SÁCH TÁC GIẢ
KHÁCH THĂM VIẾNG
2,071,442

LƯU NGUYỄN ĐẠT - Thi ảnh từ ánh sáng và bóng tối trong thơ Trần Thiện Hiệp

Wednesday, January 16, 20199:21 AM(View: 579)
LƯU NGUYỄN ĐẠT - Thi ảnh từ ánh sáng và bóng tối trong thơ Trần Thiện Hiệp

Thi ảnh từ ánh sáng và bóng tối
trong thơ Trần Thiện Hiệp


TTH9 trần thiện hiệp

 
Cõi thơ Trần thiện Hiệp là một cuộc di động của ky hiệu trong không gian và thời gian, trong hiện thực và siêu thực. Cũng như sở trường thơ Bùi giáng, thơ Trần Thiện Hiệp cần người đọc nhận định sự tách mảnh và giao động của ngôn ngữ và tư tưởng qua những ky hiệu bất toàn để hài hòa với hồn thơ đang chuyển hóa từ nổ lực phá thể sang sinh lực sáng tạo.
 
Umberto Eco, trong Semiotics and the Philosophy of Language, có phân tích dấu hiệu dưới nhiều dạng. Dấu hiệu hoặc ky hiệu thuộc phạm vi ngôn ngữ là nổ lực tiêu biểu (act of significatin) một ý đồ nội tại (intended meaning), hoặc cách thức thông tri (process of communication) một nội dung tư tưởng (content nebula). Ký hiệu trong thế chuyển nhập từ bình diện tư tưởng, ý nghĩa (content plane) sang bình diện biểu thị (expression plane) luôn luôn ở trong trạng thái cách biệt, vừa thừa nhận, vừa phủ nhận lẫn nhau, trong một thế biện chứng bất giải. Tình trạng nghịch ly đó được Jacques Derrida qui định trong một từ ngữ mới - différence (khác biệt/phân biệt) và différance (diférer/ trì hoãn) thành một. Theo Derrida, ngôn ngữ và từ ngữ chỉ là những thể cách biểu hiệu giai đoạn của sự khác biệt và bất toàn, tách mảnh, trong tư tưởng về bản thể, nhân sinh quan và vũ trụ quan. Cách phân tích này xem xét một tác phẩm hình thành trong thể kết cấu hủy tạo hay phá thể của ngôn ngữ (Déconstruction/ Défigurations du langage.    

Là điểm tựa của thi tập Mặt Trời Lưu Vong, ky hiệu mặt trời ghép với thuật ngữ lưu vong, có tác dụng phản ảnh, chỉ dẫn và định hướng cho cả tập thơ. Ky hiệu mặt trời có thể thu thập dưới nhiều hình thức và khía cạnh, vùa bổ túc, vừa đối nghịch, theo kích thước tách nối mở rộng của đề tài.
 
Thi ảnh mặt trời trong thơ Trần Thiện Hiệp được biểu thị trước hết bằng thể hoán dụ (metonymy), theo đường lối kết hợp (combination), hoán chuyển chủ thể với chủ đề hoặc ngược lại. Mặt trời (chủ thể) ở đây không hiện diện như một dấu hiệu đơn thuần, mà lại có tác dụng thay thế cho nguồn ánh sáng (chủ đề) thiên nhiên, từ vũ trụ tỏa xuống trần gian để rọi sáng khung cảnh và thân phận làm người lạc lõng tha phương, vô tổ quốc:
      
Mt tri soi bước lưu vong
 
Sắc thái rực rỡ của mặt trời đã chuyển hoán, kết tụ với nhiều thành tố khác, nhiều chủ thể khác, để tái lập hoặc bù đắp lại một bối cảnh linh động hơn, một nguồn sống toàn năng hơn, với cùng chủ đề nắng và ánh sáng.
 
Sáng ta có đỉnh mây hng
                          ......
Tôi ngi bên sui nng vàng
 .....  Nhìn lên cành lá đầy hoa nng
 
Thi ảnh nắng còn được thấy bằng thể ẩn dụ (metaphor) đặt trên căn bản so sánh tương tự (analogy), với tác dụng hoán chuyển những đặc tính mà các chủ thể thông thường không có. Trong trường hợp của Mặt Trời Lưu Vong, phép ẩn dụ được áp dụng song phương. Trước hết, sự lưu động của mặt trời chỉ có tính cách giả định, căn cứ vào sự lầm lẫn về thị giác, vì thực ra chỉ có trái đất là di chuyển chung quanh mặt trời, còn mặt trời thì đứng tại chỗ trong vũ trụ. Tuy nhiên quan niệm thông thường vẫn cho rằng mặt trời mọc buổi sáng ở phương đông và lặn buổi chiều ở phương tây. Vậy cùng hiện tượng di động đảo ngược trên, Mặt Trời Lưu Vong trong phép ẩn dụ là chuyển từ (vehicle) dùng để chuyên chở những đạc tính căn bản (tenor) tương tự - ánh sáng/di động/mất mát. Chuyển từ Mặt Trời Lưu Vong trong thi tập liên hệ đã thay mặt cho con người thất thế chấp nhận cái nghiệp chướng lao đao xuống dốc, lang bạt điêu linh, cái hiện tượng hào quang vụt tắt mà trước đó chỉ dành riêng cho kẻ vong quốc, sa cơ lỡ bước. Nhưng, nếu kẻ lạc lõng nơi đất khách quê người lại tự ví mình là mặt trời lưu vong, thì vô hình trung, họ đã phần nào hướng thượng, cố với lên cao, nơi có ánh sáng, lẽ phải, và nhân từ - để lấy lại danh dự đã mất.
Sự chuyển hoán của thi ảnh Mặt Trời còn thực hiện bằng nhiều thể ẩn dụ song hành như hoa mượn sắc thái và hương vị người đẹp:
 
Cánh hoa màu má hng
Lóng lánh ht sương trong
 
Hoặc khi người đẹp mượn sắc thái và hương vị của tấm lụa hồng, trong vòng chuyển hoán đa diện, lồng kép “theo móng cầu vòng”:
 
Đợi em theo mong cu vòng
Lên non giũ la cho hng màu da
 
Thi ảnh nắng còn được thay thế bằng những phụ bản - những nguồn ánh sáng nhân tạo, điển hình, móc nối, chỉ dẫn:
Đợi em v tháp hi đăng
 
có lúc đóng khép trong nội tâm sâu thẳm như nỗi niềm ngoi ngóp lóe khơi:
 
 Thp ngn nến soi lòng...
 
hoặc tự phát và ứng chuyển đến độ phức hợp, liên khởi:
 
Để tôi đốt nhánh trm hương
 
Mòi em rượu mn cho hng màu môi
 
hoặc lại kết hợp với ánh trăng, như một âm bản dưới dương bản, vừa dị biệt, vừa tương ứng. Do đó đã có hiện tượng song song khởi sáng trong thơ Trần Thiện Hiệp:
 
Tôi yêu con đường hng trn
và yêu em bn mùa tóc xõa gió bay
cùng mt tri mt trăng
sương mng mây thưa
hương trm ân ái
 
Ánh sáng rọi xuống từ mặt trời đã bớt đi sự chói lọi gay gắt, để cùng ánh trăng, hòa nhã êm dịu, đem lại cho thi ảnh và tâm ảnh thứ ánh sáng huyền hoặc, sâu thẳm, khơi tỏa từ lòng đêm, từ cõi hư thực, mờ ảo, như một giấc mộng, một niềm ao ước bỗng dưng thành hình.
 
Những thứ ánh sáng đó, lúc chuyển hoán bổ túc lẫn nhau, lúc phối hợp hỗn tạp, sẽ không có trong hồn thơ trần Thiện hiệp, không cần thiết nữa, nếu trước đó, sau đó và ngay cả lúc đó không có bóng tối, không có đêm dài bao quanh, song hành:
 
Na đêm ln dy tìm ly
Nghiêng chai trong ti thm thì gieo thơ
 
Ở mức độ giao hợp này, bóng tối và ánh sáng đã trở thành những biểu tượng (symbol) đem lại cho thi ảnh sự thách đố và nghi vấn (enigma) liên hệ tự tại. Trong thơ Trần Thiện Hiệp, bóng tối và ánh sáng đã mất hẳn đi cái nghĩa đen của nó để tiêu biểu những chiều sâu, những vóc dạng khác lạ, khó tới gần, vì xa cách với thông lệ, vì luôn luôn song khởi và biến dạng.
 
Trước hết, bóng tối tiêu biểu cho con người hiện diện trong dòng lịch sử tối tăm, phản trắc, trong cuộc đời đầy gian truân, khổ ải:
 
T Vit Nam bc t
địa ngc m ra
 
trong ám ảnh xót xa của đổ vỡ, đau thương nơi bạo tàn, diệt chủng:
 
Chiu nay gió bão dâng thương nh
Đất nước nghìn trùng. Đất nước xa
đó em tôi bi tóc ri
Xoáy trong bão la vi quê nhà
 
Nhưng dù là nơi ủ ấp, chôn sâu nỗi đau đớn, buồn tủi:
 
Đào trăng đêm h lm chôn ci su

bóng tối vẫn là sự thách đố khơi tỏa ánh sáng để cải hóa nghi vấn, hoạn nạn:
 
Thp ngn nến soi lòng, đêm tr tch
 
hoặc có tác dụng bao bọc, tiếp nối, hòa hợp:
 
Tôi nghe thy bình yên trong hn
và yêu con đường hng trn
ni dài đất tri xa l
 
Nhất là khi bóng tối hứa hẹn ánh sáng, hoặc khi ánh sáng chắp nối, quyện vào bóng tối bằng những sợi dây liên hệ khơi ánh sáng ái ân:
 
in bóng em và tôi quyn vào nhau
bng si tóc mm đượm nng k nim
.....
Đợi em áo mng trâm cài
V đây đôi bóng chung vai đêm trường
 
Ánh sáng và bóng tối, bỗng mầu nhiệm, thiêng liêng, đã quyện vào nhau để nối vũ trụ vào lòng người, nối ánh sáng vào hư không, nối bóng tối vào hy vọng và tín ngưỡng:
 
Mây hãy bay v nơi bin thm
Tin hn tc tưởi đến hư không
Và che nht nguyt m vô ch
Nh thp giùm ta nén hương lòng
 
Như vậy, ánh sáng đã luôn luôn ở vào thế di động, chuyển biến, khi thoát ra từ bóng tối để rọi vào khung cảnh, vào thân phận và nội tâm con người với nhiệm vụ định hướng và soi rõ cuộc hành trình tìm lẽ sống của kẻ lưu vong, của con người thất thế, đọa đầy. Ánh sáng được gợi lên như một mong chờ, một ước vọng:
 
Tránh đau trn trc nm ch nng lên
 
Ánh sáng không những chỉ là một hiện tượng ngoại vi, tung hoành trong một thế giới ba chiều, mà còn tự chiết xuất thành chiều thứ tư của nội tâm, tình cảm và mộng giác. Do đó, ánh sáng đã chuyển mình để chở thành chất đam mê, say đắm, thành lẽ sống:
 
Nhìn lên cành lá đầy hoa nng
Ta bng dưng thèm cánh gió lay
Để lá chuyn mình, hoa nng rng
Nht v hâm m rượu đêm nay
 
Trong vòng kết hợp luân lưu của thị giác (Nhìn lên cành lá đầy hoa nắng), xúc giác (Nhặt về), vị giác (hâm ấm), khứu giác (đầy hoa ... rượu đêm), thi ảnh nắng đột nhiên trở thành vọng giác, thành đam mê, - cái bỗng dưng thèm sống, thèm say, thèm biến hóa, tái sinh. Cái đam mê đó, phát xuất từ trào lực phá thể của ánh sáng (hoa nắng rụng), đã chuyển hoán thành một chất say khả ứng. Phải chăng, rượu hâm nóng bằng hoa nắng là thi hứng, là trào lực sáng tạo cải biến bóng tối trong đời sống thành tác phẩm ánh sáng, thành Mặt Trời Lưu vong, thành Đỉnh Mây Qua?
 
tôi đối din tôi
tôi đối din mt tr
.....
 
 
Lưu Nguyn Đạt
(TTH gởi)


*


Mời đọc ebooks:

Nhà thơ Thành Tôn và Nguyễn Vũ đã tiếp tục thực hiện ebooks cho truyện dài:

Mẫu Hệ
Mời quý bạn đọc
Xin click vào:

https://e.issuu.com/anonymous-embed.html?u=dreamteam1005&d=m_u_h___opt__-_tr_n_y_n_ho_

*

Hơn Năm Mươi Lăm Năm Thơ Trần Yên Hòa

Mời quý bạn đọc

Xin click vào:

https://e.issuu.com/anonymous-embed.html?u=dreamteam1005&d=h_n_55_n_m_l_m_th___opt__-_tr_n_y_n

Đi Mỹ
của Trần Yên Hòa
Xin click vào:
https://e.issuu.com/anonymous-embed.html?u=dreamteam1005&d=_i_m___opt__-_tr_n_y_n_ho_

---------------------------------------------------------------------------------------------------

Trang

Quảng Cáo


Acacia Pharmacy

11033 Acacia Parkway

Garden Grove, CA 92840

Tel: 714 982-6979

Fax: 714 - 982-9307

 

Cindy Y. TranPharm. D

(con gái Trần Yên Hòa)

 

Trân Trọng Kính Mời

Quý độc giả và thân hữu (vùng Orange County, Los Angeles) đến mua thuốc ủng hộ

Thanks

 

scan_pic0035_0-content 3 con gai TYH3 con gái của TYH, từ trái, Trần Yên Đông Nghi , Trần Yên Thư và Trần Yên Quế Chi, (Ô Mai - Cindy Y. Trần) áo trắng

Hòa 70TYH và ba cô con gái tại Acacia Pharmacy
hình Quang ở đám cưới Ô Maihình đám cưới Cindy Y.Tran


 
 
 
         
Send comment
Off
Telex
VNI
Your Name
Your email address
Saturday, August 17, 20195:34 PM(View: 13)
Đó là hai cuốn hồi ký tù: Ánh sáng và bóng tối của nhà văn Hoàng Liên và Đại học máu của nhà văn Hà Thúc Sinh.
Tuesday, July 30, 201912:08 PM(View: 79)
Khi được mời nói chuyện về tác phẩm “Một phút tự do” một nhà văn đặc biệt - Elena Pucillo Trương, tôi rất vui.
Thursday, July 18, 20197:12 PM(View: 173)
Ta không thấy em từ bấy lâu nay. Mùa mưa làm rừng đước dâng đầy. Trên cao gió hát mây như tóc. Tràm đứng như em một dáng gầy. Ta không thấy em một lần đi. Nước phèn vàng nhuộm quần trây-di.
Saturday, July 13, 20195:55 AM(View: 227)
Chỉ tay xuống xa xa phía dưới chị bảo: sông Hồng đấy, em có thấy nước đỏ ngầu?
Saturday, July 6, 20194:41 AM(View: 202)
Phải mất đến 15 năm “Ký Ức Làng Cùa” mới được xuất bản. Hành trình của tác phẩm đến với bạn đọc